Kości mamuta prowadzą do rewizji historii ludzi z epoki lodowcowej
Jaką historię skrywają ogromne złoża kości mamutów odkrytych w takich miejscach jak Spadzista pod Krakowem w Polsce, Dolní Věstonice w Czechach i Langmannersdorf w Austrii? Naukowcy od XIX wieku starają się zgłębić tajemnicę tych zbiorów, których liczba sięga niekiedy tysięcy. Tuż przed szczytem ostatniej epoki lodowcowej ogromne stada mamutów włochatych przemierzały mroźne stepy i tundrę środkowej Europy. Czy zatem obecność tych skupisk kości jest wynikiem masowych polowań, naturalnej śmierci, czy też połączenia obu tych czynników? Zespół finansowanego przez UE projektu „MAMBA”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) poszukuje się odpowiedzi na to pytanie. W ramach projektu MAMBA powstał międzynarodowy zespół naukowców, którego zadaniem jest badanie życia w okresie od 35 000 do 25 000 lat temu. Łączy on wykopaliska z analizami laboratoryjnymi, wykorzystując genetykę, chemię izotopową, geoarcheologię i paleoklimatologię w celu odtworzenia szczegółowego obrazu świata górnego paleolitu. „Łączymy badania terenowe z pracą laboratoryjną”, mówi Jarosław Wilczyński, archeolog i profesor nadzwyczajny w Instytucie Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk, koordynatorze projektu MAMBA, w artykule w magazynie „Horizon”(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Gromadzimy nowe materiały, ale również ponownie analizujemy zbiory muzealne, stosując wcześniej niedostępne metody”. Podstawową metodą badań jest analiza starożytnego DNA (aDNA) oraz izotopów stabilnych. Chociaż ekstrakcja DNA z próbek pochodzących z obszarów bez wiecznej zmarzliny nastręcza wielu trudności, zespół badawczy opracowuje ulepszone metody pozwalające na uzyskanie danych genetycznych ze zniszczonych okazów. „Liczymy, że do końca projektu uda nam się przeanalizować ponad 400 próbek”, zauważa David Díez del Molino, współpracujący naukowiec z Wydziału Genetyki i Bioinformatyki Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej, które jest partnerem projektu MAMBA. „Przy obecnej skuteczności jesteśmy w stanie udostępnić do badań DNA tysiące okazów, które dotychczas były pomijane”. Zespół wykorzystuje także analizę izotopów strontu i tlenu do śledzenia tras migracji oraz sezonowego przemieszczania się poszczególnych mamutów w ciągu całego ich życia.
Nieoczekiwani myśliwi
Najnowsze wyniki badań prowadzonych w projekcie podważają pokutujące od dawna założenia dotyczące ludzi z epoki lodowcowej. Wbrew powszechnemu przekonaniu, że byli to oportunistyczni padlinożercy, populacje te wydają się być wysoce zorganizowanymi, wykwalifikowanymi łowcami, posiadającymi dogłębną wiedzę na temat zachowań mamutów i prawidłowości środowiskowych. Znaleziska szkieletów interpretuje się obecnie jako materialne pozostałości wspólnych polowań. Zespół podkreśla rolę mamuta jako ważnego gatunku, który ukształtował otaczający go krajobraz, a jednocześnie stanowił kluczowy zasób potrzebny ludziom do przeżycia. Były dla ludzi z epoki lodowcowej źródłem mięsa, tłuszczu oraz kości, z których wytwarzano narzędzia i ozdoby. Dorothée Drucker, pracownik naukowy Centrum Ewolucji Człowieka i Paleośrodowiska im. Senckenberga przy Uniwersytecie w Tybindze w Niemczech – instytucji partnerskiej projektu MAMBA – komentuje: „Mamut włochaty to gatunek, który odgrywał istotną rolę ekologiczną: to duże zwierzę wyrywało drzewa i krzewy, zmieniało swoje środowisko oraz użyźniało glebę swoim łajnem”. Gdy klimat się ochładzał, a ekosystemy ulegały zmianom, ludzie wykazali się niezwykłą zdolnością do adaptacji. Eksperci z projektu MAMBA analizują obecnie złożone czynniki, które doprowadziły do wyginięcia mamuta. Porównują w tym celu skutki zmiany klimatu z presją wywieraną przez polowania prowadzone przez ludzi, wykorzystując w tym celu markery izotopowe, takie jak azot-15. Zespół projektu MAMBA (Exploring Mammoth Bone Accumulations In Central Europe) bada, w jaki sposób społeczeństwa organizowały się i przetrwały w okresach ekstremalnych warunków środowiskowych, i pokazuje, że ludzie epoki lodowcowej nie byli jedyunie biernymi obserwatorami, lecz aktywnie kształtowali swój świat, pozostawiając po sobie dziedzictwo, które przemawia do nas poprzez zachowane kości. Więcej informacji: strona projektu MAMBA(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
