Poprawianie jakości europejskich źródeł wód podziemnych
Odporność zasobów wodnych nie oznacza wyłącznie zapewnienia wystarczającej ilości wody. Konieczne jest także zadbanie o to, by jakość dostępnych zasobów pozwalała na ich wykorzystanie w zamierzonych celach. Postępująca zmiana klimatu wpływa istotnie na możliwości realizacji obu tych założeń. Dłuższe okresy suszy spowalniają proces rozcieńczania zanieczyszczeń, zwiększając jednocześnie zapotrzebowanie na zasoby wód podziemnych. Intensywne opady deszczu i powodzie powodują przemieszczanie się skoncentrowanych zanieczyszczeń i przyspieszają ich przenikanie do warstw wodonośnych. Nie istnieje żadna metoda pozwalająca na kompleksowe rozwiązanie tych złożonych problemów. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu UPWATER(odnośnik otworzy się w nowym oknie) połączył rozwój monitorowania i określania źródeł zanieczyszczeń z metodami pozwalającymi na ograniczenie ich powstawania oraz łagodzenie skutków ich oddziaływania dzięki rozwiązaniom opartym na przyrodzie.
Wczesne wykrywanie zanieczyszczeń i ich źródeł
Wykrywanie zanieczyszczeń wód powierzchniowych i ich źródeł na możliwie wczesnym etapie pozwala na zapobieganie kosztownym i długotrwałym problemom dotyczącym wód podziemnych oraz ograniczanie negatywnych skutków. Jak twierdzi Enric Vázquez, koordynator projektu z ramienia Instytutu Badań Środowiskowych i Wodnych(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (IDAEA), będącego częścią Hiszpańskiej Rady ds. Badań Naukowych, „w ramach projektu UPWATER zespół opracował i zbudował pasywne próbniki – porowate cylindry zawierające specjalny sorbent, służące do pobierania i analizowania zanieczyszczeń organicznych, metali i patogenów w okresie od kilku dni do kilku tygodni”. Badacze zastąpili konwencjonalną metodę monitorowania opartą na gromadzeniu punktowych pomiarów zbieraniem danych w dłuższym ujęciu czasowym, aby lepiej zrozumieć i skuteczniej analizować zanieczyszczenia. „Konsorcjum opracowało również nowatorskie rozwiązanie umożliwiające «podział źródeł zanieczyszczeń» - oprogramowanie SOUPY oparte na zaawansowanych możliwościach obliczeniowych dostępnych w języku Python w celu identyfikacji i kwantyfikacji udziału różnych źródeł zanieczyszczeń”, wyjaśnia Eike Thaysen, kierownik projektu z ramienia IDAEA. SOUPY przewyższa wydajnością dotychczasowe oprogramowanie pozwalające na ustalanie źródeł zanieczyszczeń, umożliwiając obliczenia uwzględniające przeszło 15 parametrów chemicznych, do 10 źródeł i 99 obserwacji.
Proaktywne oczyszczanie wód podziemnych i gospodarka zasobami
Modele wód podziemnych opracowane przez zespół projektu UPWATER pozwalają przewidywać ilość i jakość wody oraz przemieszczanie się zanieczyszczeń w warstwach wodonośnych w kontekstach różnych scenariuszy zmian klimatycznych i modeli zarządzania. „Oceniliśmy możliwy wpływ zmiany klimatu na dostępność wody, zasoby wód podziemnych oraz skuteczność rozwiązań opartych na przyrodzie w skali makro”, wyjaśnia Vázquez. „Wraz z rosnącą zmiennością warunków klimatycznych, łączenie monitorowania, modelowania i oczyszczania z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie może pomóc w zapobieganiu zanieczyszczeniom, których usunięcie może się wiązać z wysokimi kosztami”. Systemy oczyszczania oparte na przyrodzie zostały zweryfikowane w ramach trzech studiów przypadków w Danii, Grecji i Hiszpanii. Reaktor z ruchomym podłożem wykorzystującym biofilm oraz systemem biofiltracji zastosowany w Danii pozwolił na ograniczenie zanieczyszczenia pestycydami nawet o 80 %. „W Atenach i w hiszpańskim mieście Besòs sztuczne mokradła wykorzystujące biowęgiel jako podłoże pozwoliły na usunięcie nawet 90 % składników odżywczych i istotnych zanieczyszczeń”, zauważa Thaysen. Połączenie tych systemów z kontrolowanym zasilaniem warstw wodonośnych w celu odkażania wody zanim trafi do tych warstw może zwiększyć ilość i poprawić jakość wód podziemnych.
Dane na potrzeby strategii i narzędzia dla sektora wodnego w UE
Konsorcjum połączyło wyniki badań naukowych z priorytetami interesariuszy, przedstawiając możliwe rozwiązania w zakresie zarządzania samorządom, przedsiębiorstwom wodociągowym i innym organizacjom odpowiedzialnym za gospodarkę wodną. W wyniku tego procesu powstały zalecenia dotyczące każdego z trzech studiów przypadków. Będące członkiem-założycielem klastra ZeroPollution4Water(odnośnik otworzy się w nowym oknie), konsorcjum projektu UPWATER wniosło swój wkład w rozwój strategii na szczeblu europejskim. Wypracowane przez zespół działania obejmują uwzględnienie nowych stałych i mobilnych zanieczyszczeń na liście priorytetów Unii Europejskiej, pasywne gromadzenie próbek w celu monitorowania wód podziemnych oraz oczyszczania z wykorzystaniem rozwiązań opartych na przyrodzie. Opracowane w ramach projektu zalecenia dotyczące strategii na szczeblach lokalnym, regionalnym i unijnym oparte na danych(odnośnik otworzy się w nowym oknie) mogą pomóc w przełożeniu europejskich celów dotyczących jakości wody i odporności systemów wodnych na konkretne działania. Wiele osiągnięć projektu UPWATER wykracza poza ramy badań naukowych. Jedna ze spółek powstałych w wyniku projektu przygotowuje do wprowadzenia na rynek pasywnego próbnika ceramicznego(odnośnik otworzy się w nowym oknie), a oprogramowanie SOUPY pozwalające na identyfikację źródeł zanieczyszczeń zostało objęte ochroną na mocy praw własności intelektualnej. Model wód podziemnych dla miasta Besòs wspiera procesy decyzyjne Katalońskiej Agencji Wodnej (ACA). Rozwiązania oparte na przyrodzie zostały uwzględnione w nowych propozycjach projektów w celu dalszego rozwoju, a ACA już teraz bada możliwości wykorzystania mokradeł i zastosowania biowęgla. Narzędzia opracowane przez konsorcjum mogą pomóc instytucjom odpowiedzialnym za gospodarkę wodną, przedsiębiorstwom wodociągowym i spółkom w szybszym i przystępnym cenowo diagnozowaniu problemów związanych z wodami podziemnymi, testowaniu alternatywnych rozwiązań w zakresie zarządzania oraz wyborze odpowiednich metod oczyszczania. Skuteczniejsze rozwiązywanie coraz bardziej złożonych problemów związanych z jakością wód, które potęguje zmiana klimatu, pozwoli chronić cenne zasoby wody pitnej w Europie.