Wenecja na rozdrożu: dlaczego żadna strategia adaptacyjna nie może uratować miasta, jakie znamy
Od 1500 lat istnienie Wenecji jest nieodłącznie związane z wodą, ale przyspieszający wzrost poziomu morza i osiadanie lądu obecnie zagrażają istnieniu tego miasta. Nowe badanie(odnośnik otworzy się w nowym oknie), powstałe przy udziale dwóch współfinansowanych ze środków UE projektów: P2R(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i CoCliCo(odnośnik otworzy się w nowym oknie), analizuje różne długoterminowe adaptacje Wenecji i jej laguny. Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” są jednoznaczne: żadna strategia nie pozwoli na zachowanie miasta w jego obecnym kształcie w nieskończoność. Zamiast tego adaptacja wymaga zaakceptowania konieczności fundamentalnej transformacji.
Ograniczenia obecnych środków ochrony
Obecne zabezpieczenia Wenecji, bariery MOSE, składają się z 78 ogromnych stalowych bram przymocowanych do dna morskiego, które zapobiegają przedostawaniu się zbyt wysokich przypływów do laguny. Te, kosztujące 6 miliardów euro bariery, zaczęły działać w 2020 roku. Chociaż są skuteczne w przypadku sporadycznych wysokich poziomów wód, obecnie są używane coraz częściej. W latach 2020–2025 bariery zamykano 108 razy, ale w ciągu zaledwie dwóch pierwszych miesięcy 2026 r. aktywowano je już 30 razy. Wraz ze wzrostem poziomu mórz system MOSE może stać się półtrwałym uszczelnieniem, a nie okazjonalną osłoną. Częste zamknięcia poważnie zakłóciłyby żeglugę i turystykę, zmieniłyby ekologię laguny i wymagałyby ogromnej nowej infrastruktury do oczyszczania ścieków i pompowania wody. Nawet przy zastosowaniu dodatkowych środków, takich jak wstrzykiwanie wody morskiej do skał głęboko pod ziemią w celu odwrócenia osiadania, skuteczność barier MOSE zmniejsza się w przypadku wzrostu poziomu morza o ponad 1 metr.
Alternatywy i kompromisy
Badanie ocenia coraz bardziej radykalne alternatywy. Budowa pierścienia grobli wokół samej Wenecji mogłaby fizycznie oddzielić miasto od laguny, co potencjalnie może okazać się konieczne przed 2100 rokiem. Szacowane koszty wahają się od 500 mln do 4,5 mld euro. Bardziej ekstremalna opcja polega na zamknięciu całej laguny w systemie super-grobli (ang. super levee) wspieranym przez ciągłe pompowanie, który byłby w stanie wytrzymać wzrost poziomu morza nawet o 10 metrów. Jednak takie podejście, kosztujące ponad 30 miliardów euro, poważnie zagroziłoby żyjącemu ekosystemowi laguny. Po przekroczeniu wzrostu poziomu morza o ponad 5 metrów, co jest prognozowane na po 2300 roku, przeniesienie znacznej części miasta i ludności na bezpieczniejszy grunt może stać się jedyną realną opcją, ale jej koszty mogą sięgać nawet 100 miliardów euro. Jednak, jak komentują współautorzy badania Robert James Nicholls, Marjolijn Haasnoot i Piero Lionello w artykule(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w czasopiśmie „The Conversation”, nie tylko koszty są tu problemem. „Jak w ogóle można wycenić wartość kulturową Wenecji?” — pytają. „Zwłaszcza, że żaden z tych środków nie będzie w stanie utrzymać Wenecji takiej, jaką widzimy dzisiaj, w dłuższej perspektywie. Adaptacja może radzić sobie ze zmianami do pewnego momentu. Później, nie jesteśmy już w stanie zachować obecnego stanu. Projektujemy raczej zupełnie inną przyszłość”. Co kluczowe, badania pokazują, że nie ma optymalnej strategii. Każda ścieżka wiąże się z kompromisami między dobrobytem i bezpieczeństwem mieszkańców, dobrobytem gospodarczym, przyszłością ekosystemów laguny, zachowaniem dziedzictwa oraz tradycjami i kulturą regionu. W odróżnieniu od wrażliwych obszarów przybrzeżnych, które wciąż przyciągają rozwój, Wenecja angażuje się w niezbędne długoterminowe planowanie. Jednak wdrażanie poważnych interwencji, takich jak te opisane powyżej, może zająć dziesięciolecia. Konsekwencje badania wspieranego przez projekty P2R (Pathways2Resilience: Co-developing pathways towards Climate resilient regions in Europe) i CoCliCo (COASTAL CLIMATE CORE SERVICES) wykraczają poza Wenecję. Wszystkie nisko położone regiony przybrzeżne muszą uznać nieuchronność długoterminowego wzrostu poziomu morza i rozpocząć przygotowania już teraz. Więcej informacji: strona projektu P2R(odnośnik otworzy się w nowym oknie) strona projektu CoCliCo(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
