Odtwarzanie europejskich terenów podmokłych - nowe wytyczne naukowe dla torfowisk i lagun przybrzeżnych
Torfowiska i laguny przybrzeżne należą do najważniejszych, a jednocześnie najbardziej zagrożonych ekosystemów na terenie Europy. Choć zajmują one niewielką część powierzchni lądowej kontynentu, z ich istnieniem wiążą się nieproporcjonalnie duże korzyści środowiskowe, wśród których można wymienić magazynowanie dwutlenku węgla, regulację powodzi, oczyszczanie wody oraz wsparcie bogatej różnorodności biologicznej. Trwające od dziesięcioleci procesy osuszania, zmiany użytkowania gruntów, emisji zanieczyszczeń i postępująca zmiana klimatu doprowadziły do degradacji tych siedlisk. Nowe sprawozdanie podsumowujące wyniki badań(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przygotowane przez Służbę Naukową ds. Różnorodności Biologicznej w ramach finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu BioAgora(odnośnik otworzy się w nowym oknie) kładzie podwaliny naukowe pod działania, które pozwolą na odwrócenie tego trendu. Dokument sporządzony na zlecenie Dyrekcji Generalnej ds. Środowiska Komisji Europejskiej, wspiera kluczowe unijne akty prawne, w tym dyrektywę siedliskową, ramową dyrektywę wodną oraz rozporządzenie w sprawie odtwarzania przyrody. Główny wniosek wypływający ze sprawozdania jest jasny - ochrona tych ekosystemów wymaga wyjścia poza proste mapy i techniki takie jak zliczanie gatunków. Skuteczna ocena i analiza musi skupiać się na funkcjonowaniu tych terenów podmokłych. W przypadku torfowisk decydującym czynnikiem jest poziom wody - stabilny, wysoki poziom wód gruntowych zapobiega uwalnianiu zgromadzonego dwutlenku węgla i pozwala na przetrwanie wyjątkowej roślinności. W przypadku lagun przybrzeżnych kluczowym czynnikiem wpływającym na ich produktywność jest delikatna równowaga między wodami słonymi i słodkimi. Jednocześnie ich zmienność utrudnia odróżnienie naturalnych zmian od szkód spowodowanych przez człowieka. Autorzy sprawozdania podkreślają, że degradacja rzadko jest skutkiem oddziaływania wyłącznie jednego czynnika. W rzeczywistości na obszary te oddziałuje wiele złożonych czynników, które powodują kaskadę trudnych do zdiagnozowania i jeszcze trudniejszych do odwrócenia szkód, zwłaszcza w przypadku braku precyzyjnych danych uwzględniających kontekst konkretnego obszaru.
Plan kompleksowego monitorowania
Aby umożliwić skuteczne sprostanie tym wyzwaniom, autorzy sprawozdania proponują wdrożenie kompleksowego podejścia do monitorowania, zakładającego wykorzystanie zdjęć satelitarnych, pomiarów terenowych i modelowania. Obecnie różne państwa członkowskie UE wykorzystują zróżnicowane metody oceny, co prowadzi do braku spójności danych i rozdrobnienia działań naprawczych. Zespół projektu BioAgora zaleca wdrożenie wielu kategorii wskaźników obejmujących zarówno zmienne podstawowe, takie jak głębokość wód gruntowych i zawartość materii organicznej, jak i zmienne uzupełniające, takie jak utrzymanie systemu odwadniającego i stosowanie pestycydów. Celem tego systemu jest opracowanie spójnej terminologii umożliwiającej ocenę stanu terenów podmokłych ponad granicami. Co istotne, autorzy sprawozdania ostrzegają przed wykorzystywaniem wyłącznie jednego wskaźnika. Żaden pojedynczy wskaźnik nie jest bowiem w stanie oddać złożonej rzeczywistości funkcjonowania ekosystemów na terenach podmokłych. Rzetelna ocena wymaga danych z wielu źródeł - zarówno z pomiarów w terenie, jak i z teledetekcji, a także ich interpretacji przez ekspertów zajmujących się środowiskiem. Wynika to z faktu, że choć satelity pozwalają na obserwację istotnych zmian w poziomach wód lub zasięgach pokrywy roślinnej, nadal potrzebne są pomiary dokonywane w terenie, które pozwalają na weryfikację tych informacji i ustalenie procesów biologicznych będących przyczyną zmian. Sprawozdanie opublikowane w ramach projektu BioAgora (Bio Knowledge Agora: Developing the Science Service for European Research and Biodiversity Policymaking) zapewnia istotne podstawy naukowe pozwalające na realizację unijnych strategii. Jego autorzy apelują o podjęcie kolejnego kluczowego kroku - opracowania skalibrowanych i dostosowanych do poszczególnych siedlisk progów pozwalających rozróżnić obszary nienaruszone i zdegradowane. Dzięki wypełnianiu luki między badaniami naukowymi a realizacją założeń strategicznych, nowe sprawozdanie stanowi niezbędne narzędzie dla decydentów i praktyków zajmujących się ochroną środowiska wspierające ochronę europejskich terenów podmokłych. Więcej informacji: strona projektu BioAgora(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
