Badaczka, której badania były finansowane przez UE, otrzymała Nagrodę Balzana 2026 za pracę „Socjologia technologii cyfrowej”
Elena Esposito, profesorka Uniwersytetu w Bolonii (Włochy) oraz Uniwersytetu w Bielefeldzie (Niemcy), została laureatką Nagrody Balzana za rok 2026 w kategorii „Nauki społeczne dotyczące technologii cyfrowej”. Jak opisano w najnowszym komunikacie prasowym(odnośnik otworzy się w nowym oknie), Międzynarodowa Fundacja Balzana przyznaje prof. Esposito nagrodę „za przełomowy wkład teoretyczny”, który zasadniczo zmienia sposób, w jaki społeczeństwo postrzega sztuczną inteligencję. Centralnym elementem prac prof. Esposito jest koncepcja „sztucznej komunikacji” – nowatorskie ramy teoretyczne, które pokazują, że algorytmy mogą uczestniczyć w interakcjach społecznych i wpływać na ludzkie zachowania, mimo że nie dysponują żadnym rzeczywistym zrozumieniem. Została ona również wyróżniona „za stworzenie rygorystycznych i innowacyjnych ram, które mogą zmienić podejście nauk społecznych do sztucznej inteligencji we wszystkich dziedzinach, w których systemy algorytmiczne stają się aktywnymi uczestnikami”. Jury przyznające nagrodę Balzana podkreśliło ponadto „jej długofalowy program badań empirycznych, w ramach którego wykorzystuje wnioski z badań do prognozowania algorytmicznego w finansach, medycynie i polityce publicznej”.
Społeczne konsekwencje prognozowania algorytmicznego
Badania prof. Esposito, wspierane przez grant Advanced Grant przyznany przez Europejską Radę ds. Badań Naukowych (ERBN) w ramach projektu PREDICT(odnośnik otworzy się w nowym oknie), dotyczą tego, w jaki sposób technologie cyfrowe i uczenie maszynowe zmieniają sposób, w jaki społeczeństwa radzą sobie z niepewnością i przyszłością. We współczesnym społeczeństwie niepewność była zawsze zasobem wspólnym. Jednak wraz z rozwojem big data i uczenia maszynowego pojawiają się twierdzenia, że systemy te eliminują niepewność, dostarczając prognoz dotyczących poszczególnych osób i konkretnych zdarzeń. Projekt PREDICT (The Future of Prediction: The Social Consequences of Algorithmic Forecast in Insurance, Medicine and Policing) bada konsekwencje przejścia od niepewności probabilistycznej do prognozowania algorytmicznego w trzech kluczowych dziedzinach. Pierwszą z nich jest ubezpieczenie spersonalizowane, w którym zindywidualizowane prognozy zagrażają zasadzie wzajemnego podziału ryzyka. Drugą jest medycyna precyzyjna, która stoi przed wyzwaniem połączenia procedur algorytmicznych z ugruntowanymi metodami statystycznymi. Trzecią zaś jest policyjna działalność prewencyjna, w której dążenie do dokładności grozi wzmocnieniem uprzedzeń i zatarciem granic między prewencją a represją. Analizując te obszary, prof. Esposito ujawnia, w jaki sposób utrata wspólnej niepewności zasadniczo zmienia umowy społeczne leżące u podstaw tych kluczowych instytucji.
Inwestowanie w następne pokolenie naukowców
Jedna z najbardziej prestiżowych międzynarodowych nagród w dziedzinie nauki i kultury – Nagroda Balzana – wiąże się z przyznaniem nagrody pieniężnej w wysokości około 800 000 euro. Zgodnie z misją Fundacji, polegającą na promowaniu badań bez granic i wspieraniu następnego pokolenia myślicieli, prof. Esposito ma obowiązek przeznaczyć połowę kwoty nagrody na projekty badawcze realizowane przez młodych naukowców i badaczy. To zobowiązanie gwarantuje, że jej pionierska praca będzie nadal inspirować i wspierać finansowo wschodzące talenty w dziedzinie badań nad społeczeństwem cyfrowym. Laureaci nagrody za rok 2026 zostali ogłoszeni 7 września w Mediolanie, a w kryteriach wyboru położono nacisk na istotność, aktualność i interdyscyplinarność. Prof. Esposito dołącza do prestiżowego grona 16 innych stypendystów ERBN, którzy otrzymali to wyróżnienie przed nią. Ceremonia wręczenia nagród odbędzie się w Rzymie 19 listopada 2026 r. Więcej informacji można znaleźć na stronie internetowej projektu PREDICT(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
