Europejskie obserwatoria obywatelskie i ich wpływ na ekologiczne zarządzanie miastami
Strategie rozwoju i zarządzania miast opierają się na danych środowiskowych pozyskiwanych między innymi z sieci satelitarnych i czujników, w tym z programu Copernicus. Tego rodzaju źródła dostarczają bardzo dokładnych danych, ale w wielu przypadkach nie zapewniają wystarczającej gęstości przestrzennej, nie uwzględniają odczuć mieszkańców i nie są dostępne dla wielu użytkowników. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu GREENGAGE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) utworzył obywatelskie obserwatoria, aby wypełnić te luki, koncentrując się na założeniach Europejskiego Zielonego Ładu dotyczących mobilności, jakości powietrza i zdrowego stylu życia. Mieszkańcy, urzędnicy, urbaniści, naukowcy i dostawcy technologii wspólnie opracowali narzędzia, które dają przedstawicielom społeczności realny wpływ na kształtowanie lokalnych strategii.
Technologia, narzędzia i kontrola jakości
„W ramach projektu opracowaliśmy cyfrowy ekosystem(odnośnik otworzy się w nowym oknie) nazwany GREEN Engine, który obejmuje aplikację mobilną, czujniki internetu rzeczy, wykrywanie obiektów przy pomocy sztucznej inteligencji, bibliotekę umożliwiającą gromadzenie danych na temat mobilności, bazę, analizy tematyczne oraz pulpity pozwalające na przygotowanie wizualizacji danych”, wyjaśnia Jan Peters-Anders, koordynator projektu z ramienia AIT – Austriackiego Instytutu Technologii(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Mieszkańcy i miejscowi partnerzy zostali przeszkoleni w ramach spotkań ukierunkowanych na wymianę wiedzy oraz programu szkoleniowego GREENGAGE ACADEMY(odnośnik otworzy się w nowym oknie), obejmującego etyczne metody prowadzenia badań, zagadnienia dotyczące danych (w tym normy, zasady gromadzenia i analizy danych, a także możliwości ich wykorzystania) oraz wykorzystanie nowych technologii. Przeszło 1 000 mieszkańców biorących udział w badaniach pilotażowych realizowanych w Bristolu, Kopenhadze, Brabancji Północnej, Turano i Gerace przyczyniło się do gromadzenia istotnych danych dotyczących ruchu rowerowego i pieszego, jakości powietrza oraz przestrzeni życiowych, w tym dziedzictwa kulturowego i odpadów.
Wnioski z badań: lokalne oddziaływanie, zaangażowanie społeczności i zaufanie
Jasne przypadki użycia wpływające na badane miejsca zwiększyły zaangażowanie społeczności i wspierały budowanie zaufania. Wpływ tego oddziaływania okazał się wyższy niż zaawansowany charakter rozwiązań technicznych. Obserwatoria okazały się szczególnie skutecznym czynnikiem wpływającym na kształtowanie strategii, gdy opierały się na istniejących i cieszących się zaufaniem strukturach zarządzania. Na przykład w szybko rozwijających się dzielnicach Kopenhagi – Amager i Ørestad – mieszkańcy aktywnie angażowali się w działania związane z monitorowaniem jakości powietrza, mobilności, hałasu i wykorzystania przestrzeni publicznej. Za zarządzanie i kontakty z interesariuszami odpowiadała lokalna organizacja Miljøpunkt Amager zajmująca się klimatem i środowiskiem, od dawna ciesząca się zaufaniem dzięki realizowanym inicjatywom. Obserwatorium obywatelskie w Bristolu było bezpośrednio powiązane z procesem realizowanym w ramach programu East Bristol Liveable Neighbourhood (EBLN), który obejmował grupy niedostatecznie reprezentowane, dzięki czemu gromadziło dane związane z realizowaną inicjatywą dotyczącą transportu. Miejsca, w których wcześniej nie istniały umiejętności cyfrowe ani sieci obywatelskie, wymagały wdrożenia innowacyjnych podejść. Włoskie projekty pilotażowe w Turano i Gerace obejmowały społeczności seniorów. Zwiększeniu uczestnictwa mieszkańców posłużyła rekrutacja „od drzwi do drzwi” oraz wsparcie w gromadzeniu danych dotyczących jakości powietrza. Obserwatoria skupiały się na czystym powietrzu, ponownym wykorzystaniu odpadów i upcyklingu, a także na dziedzictwie kulturowym i jego znaczeniu dla turystyki. Dodatkowym obszarem zainteresowania były narzędzia umożliwiające przeciwdziałanie wyludnieniu na szczeblu lokalnym. Dzięki uczestnictwu zaufanych burmistrzów od pierwszych etapów realizacji inicjatyw, dane gromadzone przez mieszkańców trafiały do miejscowych urzędów, co sprzyjało bezpośredniemu dialogowi między mieszkańcami a lokalnymi urzędnikami.
Od lokalnego gromadzenia danych do nowej strategii
„W Bristolu warsztaty z udziałem uczniów i młodzieży uwidoczniły problemy związane z bezpieczeństwem, w tym słabe oświetlenie, niebezpieczne krawężniki i zachowania antyspołeczne. Wnioski z tych analiz zostały uwzględnione w ramach prac związanych z inicjatywą EBLN i stanowiły istotny wkład dla zespołu projektowego przy radzie miejskiej zajmującego się nowymi rozwiązaniami”, dodaje Anna Kozłowska, współkoordynatorka projektu z Austriackiego Instytutu Technologii. Mieszkańcy Brabancji Północnej pokonywali wskazane trasy na rowerach, a następnie przyznawali subiektywne oceny stanu utrzymania dróg w specjalnej lokalnej aplikacji oraz w aplikacji GREENGAGE. Zebrane w ten sposób subiektywne dane będą okresowo wykorzystywane do ustalania priorytetów w zakresie utrzymania dróg rowerowych. W Gerace informacje przekazane przez mieszkańców za pośrednictwem aplikacji GREENGAGE stanowiły przyczynek do dyskusji na forum gminy na temat utworzenia lokalnego centrum lub laboratorium zajmującego się upcyklingiem i praktykami gospodarki o obiegu zamkniętym. Zespół projektu GREENGAGE wykazał, że dane generowane przez mieszkańców mogą mieć istotny wpływ na strategie i działania miast po ich weryfikacji i włączeniu do lokalnego systemu zarządzania. Wydane przez zespół projektu publikacje - GREENGAGE-based Citizen Observatory White Book for Public Administration(odnośnik otworzy się w nowym oknie), czyli biała księga projektu, a także GREENGAGE Citizen Observatories Methodological Framework(odnośnik otworzy się w nowym oknie), czyli dokument opisujący zasady działania obserwatoriów obywatelskich, gromadzą wnioski z projektu. Informacje te stanowią źródło elastycznych rozwiązań umożliwiających europejskim miastom budowę własnych lokalnych obserwatoriów obywatelskich, które będą sprzyjać bardziej ekologicznemu zarządzaniu miastami opartymi na włączeniu społecznym.
