Wzmocnienie zdolności taksonomicznych Europy
Utrata bioróżnorodności przyspiesza na całym świecie, a wysiłki na rzecz ochrony ekosystemów często napotykają na podstawową przeszkodę, czyli niewystarczającą wiedzę taksonomiczną. Wiedza o tym, jakie gatunki istnieją, gdzie występują i jak się zmieniają, ma fundamentalne znaczenie dla ochrony, regulacji i zrównoważonego użytkowania. Jednak taksonomia jako dyscyplina stale traci swoje zdolności, z mniejszą liczbą wyszkolonych ekspertów, rozdrobnionymi zasobami i ograniczoną widocznością w polityce i edukacji.
Zwiększanie zdolności taksonomii
Finansowany ze środków UE projekt TETTRIs(odnośnik otworzy się w nowym oknie) ma na celu odwrócenie tego trendu poprzez wzmocnienie taksonomii jako nauki o zasadniczym znaczeniu dla ochrony różnorodności biologicznej. Ambicją badaczy było wypełnienie luk w wiedzy i zbudowanie trwałych systemów wspierających badania taksonomiczne, szkolenia i ścieżki kariery. W projekcie wzięło udział 17 partnerów, w tym wiodące instytucje taksonomiczne zjednoczone w ramach Consortium of European Taxonomic Facilities (CETAF)(odnośnik otworzy się w nowym oknie), European Citizen Science Association (ECSA)(odnośnik otworzy się w nowym oknie), połączone infrastruktury badawcze, Catalogue of Life (CoL)(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i Distributed System of Scientific Collections (DiSSCo)(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz praktycy w pobliżu obszarów o wysokiej bioróżnorodności. „Poprzez projekt TETTRIs chcieliśmy zmienić sposób, w jaki taksonomia jest praktykowana, wspierana i doceniana poprzez inwestowanie w ludzi, narzędzia i systemy” — wyjaśnia Ana Casino, dyrektor wykonawcza CETAF i koordynatorka techniczna TETTRIs.
Wielostronna platforma zasobów taksonomicznych
Główną innowacją projektu TETTRIs jest wielostronna platforma taksonomicznych e-usług i wiedzy specjalistycznej, która stanowi ustrukturyzowany punkt dostępu do zdolności taksonomicznych w całej Europie. Zamiast hostować nieprzetworzone dane, łączy użytkowników z ekspertami i usługami, sprawiając, że wiedza specjalistyczna jest widoczna, możliwa do wyszukania i prześledzenia. Naukowcy, praktycy i decydenci mogą przeszukiwać profile ekspertów i usługi taksonomiczne przy użyciu zharmonizowanych metadanych, dopasowując je do potrzeb, takich jak identyfikacja gatunków, dostęp do zbiorów lub stosowane oceny różnorodności biologicznej. Po stronie podaży taksonomowie i instytucje rejestrują swoją wiedzę specjalistyczną zgodnie ze znormalizowanymi przepływami pracy, co ma na cele zwiększenie spójności i interoperacyjności. Jak podkreśla Casino: „Platforma wielostronna ma na celu poprawę widoczności, dostępności i identyfikowalności zdolności taksonomicznych, aby wspierać bardziej efektywne połączenia między potrzebami badawczymi, politycznymi i związanymi z praktyczną bioróżnorodnością”.
Szkolenie następnego pokolenia taksonomów
Budowanie zdolności stanowiło drugi filar projektu TETTRIs. Działania szkoleniowe odpowiadały na rzeczywiste potrzeby, łącząc rygor akademicki z praktyką terenową i udziałem społeczeństwa w nauce. Programy obejmowały zarówno zasoby e-learningowe i mentoring, jak i szkolenia laboratoryjne i terenowe, skierowane do studentów, początkujących naukowców, specjalistów i wolontariuszy. Kluczowym osiągnięciem było opracowanie kursów szkoleniowych na temat fauny glebowej i słodkowodnej oraz zapylaczy. Kursy te łączyły naukę online z praktycznym szkoleniem w obszarach o bardzo wysokiej bioróżnorodności. Dodatkowe warsztaty i szkoły letnie zaprezentowały uczestnikom innowacyjne narzędzia, takie jak metody molekularne, oparte na sztucznej inteligencji obrazowanie i rozpoznawanie dźwięku. „Naszym celem był zrównoważony transfer wiedzy” — podkreśla Casino.
Od świadomości do wpływu na politykę
Poza badaniami i szkoleniami, projekt TETTRIs intensywnie inwestował w podnoszenie świadomości i zaangażowanie polityczne. Coroczna akcja https://cetaf.org\/taxonomy-recognition-day-brussels-cetaf-2025/ (Taxonomy Recognition Day) przerodziła się w globalną kampanię komunikacyjną pod hasłem #NameItToSaveIt, zwiększając widoczność taksonomii wśród obywateli, przemysłu i decydentów. Zestaw 10 dokumentów orientacyjnych i kompleksowy plan przekładający zdobyte doświadczenia na praktyczne zalecenia dotyczące wspierania i rozwijania zdolności taksonomicznych, wraz z udanym finansowaniem projektów satelitarnych, pokazują, w jaki sposób ukierunkowane inwestycje mogą generować wymierny wpływ. Po zakończeniu projektu TETTRIs jego wyniki będą dalej wykorzystywane, stanowiąc mapę drogową dla silniejszego osadzenia taksonomii w badaniach, zarządzaniu i edukacji.