Genomika i nowe rozwiązania w służbie przystępnego cenowo monitorowania różnorodności biologicznej
Podstawowe usługi ekosystemowe, które obejmują między innymi zapylanie, oczyszczanie wody, zapewnianie żyzności gleb, zwalczanie chorób i regulację klimatu, wymagają zdrowych ekosystemów. Problemem pozostaje jednak to, że różnorodność biologiczna, siedliska i gatunki w Europie są zagrożone ze względu na działalność człowieka i skutki postępującej zmiany klimatu. Degradacja środowiska przekłada się na nasz dobrobyt i stan naszych gospodarek. Sprawozdanie Środowisko Europy 2025(odnośnik otworzy się w nowym oknie) wydane przez Europejską Agencję Środowiska nie pozostawia co do tego żadnych wątpliwości. Unia Europejska podejmuje działania w celu ochrony i odtwarzania różnorodności biologicznej i usług ekosystemowych. Stosowne cele i zadania zostały określone w unijnej strategii na rzecz różnorodności biologicznej do 2030 roku. Odpowiednie działania są także realizowane na poziomie globalnym - w ramach Konwencji o różnorodności biologicznej uczestnicy szczytu COP15 przyjęli porozumienie Kunming-Montreal w sprawie różnorodności biologicznej(odnośnik otworzy się w nowym oknie), które ustanawia cele w zakresie regularnego monitorowania. Na szczeblu Unii Europejskiej instytucje podejmują zróżnicowane działania związane z realizacją założeń Europejskiego Zielonego Ładu, wśród których można wymienić przyjęcie w 2024 roku unijnego rozporządzenia w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych, które jest obecnie na etapie realizacji. Inne kluczowe strategie i przepisy unijne obejmują dyrektywę w sprawie ptaków i siedlisk, ramową dyrektywę wodną, ramową dyrektywę w sprawie strategii morskiej oraz rozporządzenie w sprawie inwazyjnych gatunków obcych. Rozliczeniowe jednostki przyrodnicze(odnośnik otworzy się w nowym oknie) mają w przyszłości przyczynić się do pobudzenia prywatnych inwestycji w działania korzystne dla przyrody. Precyzyjne monitorowanie różnorodności biologicznej ma kluczowe znaczenie dla oceny skuteczności realizowanych działań. Jednocześnie może być kosztowne, jeśli odbywa się na podstawie konwencjonalnych metod i rozwiązań. Wiele osób oczekuje w związku z tym, że powstaną nowe technologie i alternatywy dla istniejących rozwiązań, które okażą się równie skuteczne i jednocześnie przystępne cenowo, co umożliwi wykorzystanie ich w celu realizacji działań w zakresie ochrony różnorodności biologicznej i przyrody. Najnowsze wydanie broszury CORDIS Results Pack przedstawia 12 wybranych projektów finansowanych w ramach unijnego programu badań Horyzont Europa, których rezultaty pomagają nam skutecznie stawiać czoła wyzwaniom związanym z ochroną i odbudową ekosystemów. Realizowane w ramach tych projektów działania obejmują projektowanie i rozwój innowacyjnych technologii i podejść do monitorowania, oceny, ochrony i odtwarzania różnorodności biologicznej i ekosystemów w całej Europie. Projekty wybrane do publikacji w tym wydaniu skupiają się na gromadzeniu danych oraz monitorowaniu zmian dotyczących różnorodności biologicznej dzięki wykorzystaniu genomiki i innych zaawansowanych technologii. Wśród nich istotną rolę odgrywa analiza środowiskowego DNA, która pozwala na wykrywanie niedostrzegalnych gatunków zagrożonych. Inne obszary zainteresowania badaczy obejmują rozwój platform i narzędzi cyfrowych, wykorzystanie sztucznej inteligencji i obserwację Ziemi. Niektóre spośród przedstawionych projektów obejmują także wstępne oceny efektywności kosztowej oraz potencjału nowych technologii i podejść w zakresie monitorowania różnorodności biologicznej w kontekście unijnych strategii i realizowanych działań. Zapewniając dostęp do informacji na temat czynników odpowiedzialnych za degradację ekosystemów, opisywane projekty mogą zrewolucjonizować badania i analizy różnorodności biologicznej, przyczyniając się do świadomego kształtowania strategii w zakresie ochrony, odbudowy i zrównoważonego użytkowania ekosystemów. Zespół projektu BGE wykorzystał technikę barkodowania DNA w celu identyfikacji gatunków, stosując sekwencjonowanie genomów w celu badania okazów muzealnych. Badacze skupieni wokół projektu TETTRIs nawiązali współpracę z naukowcami-wolontariuszami i zawodowymi badaczami w celu rozwoju kompetencji i wiedzy w zakresie taksonomii. Zespół odpowiedzialny za inicjatywę MARCO-BOLO opracował nową technologię monitorowania w celu ulepszenia modeli predykcyjnych umożliwiających badanie stanu oceanów. Grupa badaczy realizujących projekt OBAMA-NEXT opracowała zestaw narzędzi umożliwiający precyzyjną ocenę różnorodności biologicznej przybrzeżnych ekosystemów morskich. Projekt BiOcean5D położył podwaliny pod opracowanie kompleksowej mapy 5D światowych oceanów. Projekt BioMonitor4CAP zaowocował opracowaniem zaawansowanych systemów monitorowania różnorodności biologicznej gruntów rolnych, z kolei w ramach projektu Biodiversa-plus badacze wspierali realizację wysokiej jakości badań nad różnorodnością biologiczną w celu budowy zharmonizowanej sieci monitorowania różnorodności biologicznej na terenie Europy. Inicjatywa MAMBO zaowocowała opracowaniem i zbadaniem narzędzi umożliwiających obserwację gatunków i ocenę stanu siedlisk. Badacze projektu GUARDEN zaprojektowali rozwiązania wspierające podejmowanie decyzji w zakresie identyfikacji gatunków i mapowania siedlisk, z kolei zespół projektu NATURE-FIRST opracował narzędzia cyfrowe, dzięki którym mapowanie różnorodności biologicznej stało się szybsze, inteligentniejsze i bardziej przewidywalne. Badacze realizujący projekt Safeguard zbadali problem spadku liczby dzikich owadów zapylających i wskazali najskuteczniejsze działania mające na celu odwrócenie tego trendu. Ostatni z przedstawionych projektów, czyli BioDiMoBot, zaowocował opracowaniem biohybrydowego robota pozwalającego na długotrwałe monitorowanie różnorodności biologicznej i stanu środowiska.