Odcinek 56. Wsparcie dla pacjentów w walce z cukrzycą
Czas trwania: 00:32:55
Spotify
YouTube
Apple Podcasts
Transkrypcja
Podcast CORDIScovery - Odcinek #56 - Wsparcie dla pacjentów w walce z cukrzycą
Poniższy tekst jest tłumaczeniem transkrypcji przygotowanej przez SI.
00:00:16:05 - 00:00:44:14
Abigail Acton
Dzień dobry i zapraszam do wysłuchania nowego odcinka podcastu CORDIScovery! Z tej strony Abigail Acton. Otyłość i nadwaga to problemy, które dotykają dzieci w Unii Europejskiej i na całym świecie. Możemy mówić już o epidemii. W niektórych krajach problem dotyczy bowiem nawet 40 % dzieci. Nastolatek z nadwagą ma duże szanse stać się dorosłym chorującym na otyłość - chorobę, która zwiększa ryzyko wystąpienia szeregu problemów zdrowotnych, od cukrzycy typu drugiego, nadciśnienia i choroby wieńcowej, przez zaburzenia psychiczne i problemy wpływające na jakość życia.
00:00:44:16 - 00:01:21:19
Abigail Acton
Działania mające na celu walkę z otyłością dzieci są trudne do wdrożenia, a przestrzeganie zaleceń bywa wyzwaniem. Czy zaangażowanie nastolatków w proces opracowywania rozwiązań, które mają im pomóc, może coś zmienić? Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna przewiduje, że do 2050 roku liczba osób cierpiących na tę chorobę w Unii Europejskiej wzrośnie do ponad 72 milionów. Jednym z sygnałów ostrzegawczych wskazujących na ryzyko wystąpienia cukrzycy typu drugiego jest cukrzyca ciążowa, która jest najczęstszym powikłaniem ciąży. Czy zaangażowanie kobiet w procesy decyzyjne może zmniejszyć ryzyko występowania otyłości u matek?
00:01:21:21 - 00:01:46:04
Abigail Acton
Dokonywanie właściwych wyborów jest prostsze, gdy dostępne są zdrowsze alternatywy dla produktów mogących mieć negatywny wpływ na zdrowie. Czy wykorzystujemy zatem w pełni potencjał słodzików? A jeśli nie, dlaczego tak się dzieje? Jakie korzyści może przynieść ich stosowanie? Nadwaga i cukrzyca to poważne problemy zdrowotne, które nie tylko wpływają na jakość życia pacjentów, ale także stanowią poważne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia, które już teraz stawiają czoła wielu wyzwaniom.
00:01:46:08 - 00:01:53:20
Abigail Acton
Istnieje wiele pytań - jak odpowiedzą nie nasi zaproszeni goście?
00:01:53:22 - 00:02:15:03
Abigail Acton
Wszyscy otrzymali wsparcie w ramach funduszy Unii Europejskiej przeznaczonych na badania i innowacje. Knut-Inge Klepp, specjalny doradca w Norweskim Instytucie Zdrowia Publicznego i wykładowca zajmujący się odżywianiem i zdrowiem publicznym na Uniwersytecie w Oslo, podzieli się z nami wynikami swoich badań. Jego zainteresowania obejmują działania prozdrowotne wśród dzieci i młodzieży oraz sposoby na angażowanie młodych ludzi w działania, które mogą zmieniać ich życia.
00:02:15:06 - 00:02:16:04
Abigail Acton
Dzień dobry, Knut-Inge.
00:02:16:09 - 00:02:17:12
Knut-Inge Klepp
Dziękuję.
00:02:17:14 - 00:02:40:18
Abigail Acton
Sharleen O'Reilly jest dietetyczką i wykładowczynią zajmującą się odżywianiem na University College Dublin w Irlandii. Jej badania skupiają się na próbach poprawy zdrowia kobiet i dzieci dzięki profilaktyce chorób przewlekłych, takich jak choroby serca czy cukrzyca, poprzez zmianę zachowań i działania prozdrowotne. Dzień dobry, Sharleen. Miło cię widzieć. Jest także z nami Jason Halford, profesor psychologii na Uniwersytecie w Leeds.
00:02:40:20 - 00:02:49:04
Abigail Acton
Jason interesuje się otyłością, zachowaniami związanymi z odżywianiem i apetytem. Jest także członkiem zarządu Europejskiej Koalicji na rzecz Osób Żyjących z Otyłością. Dzień dobry, Jason.
00:02:49:06 - 00:02:50:02
Jason Halford
Dzień dobry!
00:02:50:04 - 00:03:08:00
Abigail Acton
Miło cię widzieć. Pozwól, że najpierw zwrócę się do Knuta-Inge. Projekt CO-CREATE miał na celu walkę z otyłością wśród dzieci i chorobami współistniejącymi dzięki współpracy z nastolatkami w celu tworzenia, rozwoju i promowania działań profilaktycznych opartych na danych. Co właściwie zainspirowało ten projekt? Jaki problem chciałeś rozwiązać dzięki niemu?
00:03:08:02 - 00:03:36:03
Knut-Inge Klepp
Doszliśmy do wniosku, że powinniśmy posłuchać młodych ludzi, aby dowiedzieć się, jaki rozwiązania są ich zdaniem dobre. Wiemy, że nastoletnie lata są niesamowicie interesującym okresem w życiu człowieka, w którym przechodzi od bycia dzieckiem wysoce zależnym od rodziców i rodziny do dorosłości, podejmowania samodzielnych i niezależnych decyzji, a także nabywania wielu nawyków, które mogą trwać przez całe życie.
00:03:36:05 - 00:03:44:07
Knut-Inge Klepp
Jaki jest ich punkt widzenia? Czego możemy się od nich nauczyć? Wszak są ekspertami w zakresie własnego życia i środowiska, w którym żyją.
00:03:44:10 - 00:03:53:20
Abigail Acton
Zdecydowanie. Czy ktoś zrobił to dotychczas? Nie słyszałam o wielu projektach, które próbowały angażować młodzież w procesy w takim stopniu.
00:03:53:22 - 00:04:14:02
Knut-Inge Klepp
Były pewne projekty, które dotyczyły na przykład edukacji rówieśniczej, ale bardzo często młodzi ludzie byli proszeni o przekazanie wiadomości opracowanej przez dorosłych. Od niedawna chcemy słuchać i zobaczyć, co mają do powiedzenia młodzi ludzie i jakie są ich punkty widzenia.
00:04:14:04 - 00:04:25:01
Abigail Acton
Rozumiem. Zdecydowanie. Czy możesz opowiedzieć nam o sposobie prowadzenia badań? Skąd pochodzą osoby uczestniczące w projekcie i w jaki sposób udało się do nich dotrzeć i zachęcić je do udziału? Jak wyglądały prace w rzeczywistości?
00:04:25:05 - 00:04:51:14
Knut-Inge Klepp
Cóż. Prowadziliśmy działania w pięciu państwach europejskich: Zjednoczonym Królestwie, Niderlandach, Polsce, Portugalii i Norwegii. Każdy z nich jest zdecydowanie bardzo różny. Jednak we wszystkich krajach obserwujemy zróżnicowane przekroje społeczne. Obserwujemy różnice we wskaźnikach nadwagi i otyłości w zależności od zaplecza społeczno-ekonomicznego, zamożności i wykształcenia rodzin. Dlatego naprawdę chcieliśmy zaangażować w projekt młodzież z różnych środowisk.
00:04:51:16 - 00:05:19:12
Knut-Inge Klepp
Jednym ze sposobów było nawiązanie kontaktów ze szkołami znajdującymi się w różnych dzielnicach. Współpracowaliśmy także z grupami młodzieżowymi działającymi w Norwegii. Jest organizacja młodzieżowa o nazwie Plus, która jest organizacją prowadzoną przez Save the Children, która sama w sobie jest organizacją młodych ludzi w Portugalii. Nawiązali współpracę z ruchem harcerskim, a następnie rekrutowali stamtąd młodzież.
00:05:19:14 - 00:05:44:00
Knut-Inge Klepp
Następnie zaczęliśmy rozmawiać z młodzieżą, aby dowiedzieć się, jakie są według nich przyczyny niezdrowego odżywiania i braku aktywności w ich otoczeniu. Wskazaliśmy wtedy inne czynniki powodujące otyłość, ale nie skupialiśmy się na samej chorobie czy nadwadze, a raczej na nawykach żywieniowych i aktywności fizycznej.
00:05:44:00 - 00:06:01:02
Abigail Acton
Rozumiem. Oczywiście. Chodzi o przyczyny, które mogą prowadzić do otyłości. Czyli jednocześnie wspomniane przez ciebie wybory dotyczące stylu życia, które można podjąć w tym wieku i które mogą przynosić korzyści przez całe życie. Czy młodzież podeszła do tego entuzjastycznie? Czy twoim zdaniem byli zainteresowani uczestnictwem? Wyobrażam sobie, ze początkowo mogła pojawić się nieśmiałość, ale czy potem udało się ich przekonać?
00:06:01:06 - 00:06:36:07
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej, z czasem pojawiło się zainteresowanie. Byliśmy przekonani, że to my podjęliśmy decyzję, że zamierzamy skupić się na nadwadze i otyłości. Przecież właśnie na to otrzymaliśmy dofinansowanie. Ale okazało się, że to temat, który interesuje młodzież. Bardzo mocno. Jedno z zagadnień, które pojawiło się w trakcie projektu, a którego nie braliśmy pod uwagę zaczynając tę pracę, dotyczyło zdrowia psychicznego - we wszystkich krajach był to jeden z kluczowych czynników, o których chcieli rozmawiać uczestnicy. Wszyscy uważali, że zdrowie psychiczne ma duży wpływ zarówno na nawyki żywieniowe młodych ludzi, jak i na ich aktywność fizyczną.
00:06:36:07 - 00:06:39:01
Knut-Inge Klepp
To było naprawdę interesujące odkrycie.
00:06:39:03 - 00:06:57:03
Abigail Acton
Cóż, to jedna z tych rzeczy, która wydaje się oczywista, gdy ktoś zwróci na nią uwagę, a zarazem coś, o czym nie myślimy w pierwszej kolejności. Tak, to zdecydowanie interesujący wniosek. Czy możesz nam opowiedzieć o wybranych wnioskach? Innymi słowy, czy pojawiły się intrygujące pomysły na rozpowszechnianie informacji lub skuteczne działania?
00:06:57:03 - 00:06:58:09
Abigail Acton
Czego dowiedzieliście się od młodzieży?
00:06:58:11 - 00:07:10:04
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej. Gdy tylko nasi uczestnicy ustalili, co ich zdaniem stanowi główne czynniki i przyczyny, wybrali także rozwiązania problemów. Zebraliśmy ponad 100 naprawdę doskonałych pomysłów.
00:07:10:08 - 00:07:11:13
Abigail Acton
To wspaniała wiadomość.
00:07:11:15 - 00:07:29:22
Knut-Inge Klepp
Co więcej, udało nam się poszerzyć ten zbiór na różne sposoby. Wśród rozwiązań można wymienić na przykład dostępność zdrowszej lub tańszej żywności w szkole, wprowadzenie okazji do aktywności fizycznej, a także bezpieczny i aktywny transport między domem i szkołą.
00:07:29:24 - 00:07:31:11
Abigail Acton
O jakich rozwiązaniach mówimy? Na przykład o jeździe na rowerze?
00:07:31:11 - 00:07:59:23
Knut-Inge Klepp
Zgadza się. Jazda na rowerze, spacery, a także bezpłatne możliwości uczestnictwa w aktywności fizycznej poza szkołą. Obecnie często wiąże się to z wysokimi kosztami. Ponadto zwróciliśmy uwagę na szeroko pojętą strategię na szczeblu krajowym, na przykład zmniejszanie presji odczuwanej przez młodzież w związku z marketingiem cyfrowym.
00:07:59:24 - 00:08:10:17
Abigail Acton
Zastanawiałam się właśnie, czy ktoś zwrócił na to uwagę. Na przykład na emisję określonych rodzajów reklam w danych godzinach i inne tego rodzaju działania. Wszystko po to, by wszyscy czuli presję na kupowanie rzeczy.
00:08:10:20 - 00:08:39:11
Knut-Inge Klepp
Zgadza się! Zauważyliśmy, że uczestnicy wskazywali działania, które mogą podjąć samodzielnie, ale także proponowali zmiany w zakresie strategii czy polityki. Opracowaliśmy narzędzia wspierające dialog, dzięki którym mogli rozmawiać z dorosłymi, w tym z przedstawicielami firm oraz decydentami, a następnie proponować swoje sugestie w bezpieczny sposób.
00:08:39:16 - 00:08:51:07
Abigail Acton
To wspaniała inicjatywa. Czyli nie chodziło wyłącznie o teoretyczne koncepcje. Chodziło też o danie im głosu. Czy któreś z tych spotkań obejmowało rozmowy z ludźmi, którzy mmogą wprowadzić realne zmiany?
00:08:51:09 - 00:09:02:03
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej. Było ich całkiem sporo. Projekt był realizowany w czasie pandemii. Choć planowaliśmy organizować spotkania na żywo, musieliśmy przenieść się do sieci.
00:09:02:03 - 00:09:04:03
Abigail Acton
Cóż, wszyscy musieliśmy to zrobić.
00:09:04:08 - 00:09:17:05
Knut-Inge Klepp
Zgadza się. Wiązało się to z pewnymi kosztami, ale miało też szereg zalet. Przede wszystkim to, że udało nam się dzięki temu zebrać młodych ludzi z różnych krajów i różnych środowisk. Dzięki temu dyskusje były ciekawsze niż zakładaliśmy.
00:09:17:07 - 00:09:23:05
Abigail Acton
Młodzi ludzie odczuwali pewnie znacznie mniejszą presję, gdy nie musieli siedzieć w pokoju pełnym obcych dorosłych.
00:09:23:05 - 00:09:23:14
Knut-Inge Klepp
Zgadza się.
00:09:23:16 - 00:09:26:05
Abigail Acton
Mogli czuć się bezpieczniej uczestnicząc w dyskusji ze swoich pokojów.
00:09:26:07 - 00:09:45:05
Knut-Inge Klepp
Tak, nie da się ukryć. Jednocześnie staraliśmy się zorganizować dialog w taki sposób, aby większość stanowili młodzi ludzie, by dać im szansę na odpowiednie zaprezentowanie się i zapewnić wszystkim równe szanse na zabranie głosu. Chodziło o stworzenie bezpiecznego środowiska.
00:09:45:09 - 00:09:51:18
Abigail Acton
To wspaniałe! Doskonała inicjatywa. Dziękuję. Jaki jest twoim zdaniem kluczowy wniosek wynikający z realizacji twojego projektu? Co jest najważniejszym wynikiem prac?
00:09:51:21 - 00:10:11:05
Knut-Inge Klepp
Najważniejsze jest słuchanie młodych ludzi. Wiedzą najwięcej o sytuacjach, które dotyczą ich samych. Uważam też, że w zmieniającym się świecie kontekst środowiska, w którym dorastają młodzi ludzie, również zmienia się niezwykle szybko. Nie możemy więc opierać się wyłącznie na wcześniejszych doświadczeniach. Musimy rozmawiać z nimi tu i teraz.
00:10:11:11 - 00:10:19:13
Abigail Acton
Rozumiem. Musimy szybko reagować na zmiany. Tak. Świetnie. Gdybyś zamierzał nadal pracować nad tym zagadnieniem i kontynuować dotychczasowe działania, jakie byłyby twoje następne kroki?
00:10:19:15 - 00:10:42:10
Knut-Inge Klepp
Być może byłaby to praca na szczeblu lokalnym i pójście o krok dalej przez utrzymywanie kontaktów z samorządowcami nie tylko na etapie planowania i opracowywania koncepcji, co robiliśmy przez długi czas, ale także potem, by móc ocenić wpływ realizowanych działań. Chcemy sprawdzić, czy młodzi ludzie rzeczywiście zostali włączeni we wszystkie procesy i działania.
00:10:42:12 - 00:10:46:05
Abigail Acton
Cóż, ma to sens. Jason, masz jakieś pytania lub uwagi?
00:10:46:07 - 00:11:17:09
Jason Halford
Przedstawione dane są naprawdę interesujące. Uważam też, że koncepcja współtworzenia jest doskonała. To jeden z pierwszych projektów dotyczących otyłości, który zrobił to naprawdę dobrze. W swoich pracach także skupiam się na nastolatkach, którzy zwykle wpadają w lukę wsparcia - nie są jeszcze dorosłymi, ale nie są też dziećmi. Czy w ramach projektu udało wam się zebrać jakiekolwiek informacje na temat tego, w jaki sposób młodzież cierpiąca na otyłość jest wspierana przez krajowe systemy opieki zdrowotnej? Czy uczestnicy odczuwają poczucie winy lub wstydu oraz czy miało to wpływ na ich zaangażowanie?
00:11:17:11 - 00:11:39:15
Knut-Inge Klepp
To naprawdę dobre pytanie, Jason. Jak już wspomniałem, zdrowie psychiczne było bardzo ważnym aspektem naszych prac. Kwestia stygmatyzacji była zagadnieniem, które od razu pojawiło się w tych dyskusjach. W ramach naszych prac nie skupialiśmy się na dzieciach i młodzieży cierpiących na otyłość. Nie pytaliśmy uczestników o wagę, nie gromadziliśmy tych danych.
00:11:39:15 - 00:11:50:14
Knut-Inge Klepp
Nie braliśmy tego w ogóle pod uwagę. Chcieliśmy, by prace koncentrowały się na profilaktyce. Jednak jest to coś, czego młodzi ludzie są świadomi.
00:11:50:16 - 00:12:13:17
Abigail Acton
Świetnie. Dziękuję za odpowiedź, Knut-Inge. To było naprawdę dobre wyjaśnienie. Pozwól, że zwrócę się teraz do Sharleen. Sharleen, projekt IMPACT DIABETES B2B, czyli Bump2Baby, miał na celu wskazanie matek najbardziej narażonych na rozwój cukrzycy ciążowej i zapewnienie im spersonalizowanego wsparcia za pośrednictwem aplikacji na smartfony, aby umożliwić im podejmowanie zdrowych decyzji wpływających pozytywnie na przebieg ciąży i połogu.
00:12:13:21 - 00:12:19:04
Abigail Acton
Czy możesz opowiedzieć nam o ryzyku cukrzycy ciążowej i jej skutkach?
00:12:19:06 - 00:12:25:12
Sharleen O’Reilly
Jak najbardziej. Cóż, pozwól, że przedstawię ten problem na przykładzie, żeby lepiej przedstawić sytuację.
00:12:25:16 - 00:12:26:06
Abigail Acton
Poproszę.
00:12:26:07 - 00:12:54:05
Sharleen O’Reilly
Wyobraźmy sobie kobietę - Sarę. Cieszy się, ponieważ spodziewa się swojego pierwszego dziecka. Jest po trzydziestce. Podczas pierwszej wizyty u lekarza dowiaduje się, że według wskaźnika BMI ma nadwagę - jak przeciętna kobieta, która trafia do lekarza w Irlandii, Anglii, w całej Europie i w zasadzie niemal na całym świecie.
00:12:54:07 - 00:13:20:23
Sharleen O’Reilly
Sara nie zdaje sobie sprawy, że ciąża wpłynie dość istotnie na jej metabolizm. Ciąża poważnie obciąża organizm i testuje jego granice, przez co wpływa na zdrowie. W sytuacji, gdy u kobiety wystąpi cukrzyca ciążowa, nie oznacza to, że będzie musiała pilnować poziomu cukru we krwi przez ostatnie kilka miesięcy ciąży.
00:13:21:00 - 00:13:54:15
Sharleen O’Reilly
Tak naprawdę jest to sygnał, że bez dalszego wsparcia istotnie wzrasta ryzyko wystąpienia cukrzycy typu drugiego w ciągu najbliższych 5 do 10 lat - dzieje się to statystycznie w co drugim przypadku. Obecnie jest to najistotniejszy czynnik pozwalający przewidywać rozwój cukrzycy typu drugiego u kobiet. Nie chodzi zresztą tylko o Sarę - mówimy o cukrzycy ciążowej, co oznacza, że jej dziecko dojrzewa w środowisku, które charakteryzuje podwyższony poziom cukru we krwi.
00:13:54:15 - 00:14:21:17
Sharleen O’Reilly
Wiemy, że taka sytuacja wpływa również na metabolizm dziecka. W rezultacie organizm dziecka jest niejako zaprogramowany na wyższe ryzyko rozwoju otyłości i cukrzycy typu drugiego. Obserwujemy zatem wydarzenie zapoczątkowujące pewne długotrwałe procesy obejmujące całe życie. Jak zauważył Knut, ciąża to okres istotnych przemian i zmian w życiu. Wiemy jednak, że ryzyko jest przekazywane z pokolenia na pokolenie.
00:14:21:19 - 00:14:42:15
Sharleen O’Reilly
To naprawdę istotny problem na całym świecie. Wiemy, że około 1 na 8 kobiet w Irlandii doświadcza cukrzycy ciążowej. Na świecie wskaźnik występowania tego zaburzenia jest wyższy. Problem dotyka blisko 1 na 6 kobiet. Jest to najczęstsze powikłanie, jakiego doświadczają kobiety w ciąży. Wiemy też, że problem dotknie wielu dzieci na całym świecie.
00:14:42:19 - 00:14:56:19
Abigail Acton
Tak. W dodatku przez cały czas. Nieprzerwanie. Może nawet na całe życie. Rozumiem. Ewidentnie to bardzo istotny problem. Z pewnością są już prowadzone prace w zakresie profilaktyki cukrzycy ciążowej. Czym wyróżnia się twój projekt i twoje podejście?
00:14:56:21 - 00:15:17:13
Sharleen O’Reilly
Tak. Jednym z kluczowych czynników jest fakt, że ciąża zapewnia wyjątkowe możliwości. To czas, w którym kobiety są otwarte na wprowadzanie zmian dotyczących zdrowia. Kobiety mają wówczas częsty kontakt z lekarzami, niejednokrotnie po raz pierwszy w życiu. W dodatku wiedzą, że wprowadzane zmiany będą miały wpływ na zdrowie ich dzieci.
00:15:17:13 - 00:15:42:21
Sharleen O’Reilly
Dlatego wkładają wysiłek w zmianę zachowań. Myślisz teraz pewnie, że wszyscy o tym wiedzą i dlatego właśnie kobietom w ciąży oferuje się wiele działań profilaktycznych. W rzeczywistości... Cóż, tak i nie. W krajach, w których realizowaliśmy nasz projekt, kobiety mają doskonałą opiekę przedporodową. Wiemy jednak, że udzielane matkom porady są zwykle bardzo ogólne.
00:15:43:02 - 00:16:07:01
Sharleen O’Reilly
Przychodnie obsługują dużą liczbę kobiet, dlatego trudno o personalizację zaleceń. To prowadzi do powstawania luki - zapewniane wsparcie nie jest dostosowane do potrzeb pacjentek. W dodatku zwykle mamy do czynienia ze stosunkowo krótkotrwałymi kontaktami. Gdy matki są wypisywane z oddziałów położniczych, zwykle to właśnie wtedy rozpoczyna się czas, w którym potrzebują największej pomocy.
00:16:07:03 - 00:16:29:03
Sharleen O’Reilly
Jednocześnie systemy ochrony zdrowia nie są w stanie jej zapewnić. Wróćmy do naszej Sary, która siedzi w domu z dzieckiem, którym musi się opiekować, jest wyczerpana i nie sypia. Próbuje dojść do siebie po porodzie, który istotnie wpłynął na jej zdrowie. Stara się też nauczyć karmić piersią.
00:16:29:04 - 00:16:46:06
Sharleen O’Reilly
To naprawdę trudny czas dla mamy, zwłaszcza gdy dowiaduje się, że w czasie ciąży jest narażona na ryzyko rozwoju tej przewlekłej choroby. Jednocześnie to naprawdę chaotyczny okres jej życia - stawia czoła wielu problemom i wymaganiom, a dbanie o własne zdrowie zwykle spada na ostatnie miejsce.
00:16:46:08 - 00:17:00:21
Abigail Acton
Jak najbardziej. Muszę przyznać, że mówisz o tym bardzo obrazowo. Mogę sobie tylko wyobrazić, jak bardzo kusi sięgnięcie po łatwo dostępne przekąski - na wszystko inne brakuje sił. Brakuje energii, by zrobić cokolwiek innego. Zdecydowanie. Rozumiem, co masz na myśli. Co zatem miał na celu wasz projekt? Co próbowaliście zmienić?
00:17:00:21 - 00:17:04:05
Abigail Acton
Opowiedz mi trochę więcej o swoich celach i rezultatach.
00:17:04:10 - 00:17:28:07
Sharleen O’Reilly
Dobrze. W zasadzie były dwie... Choć nie, raczej trzy rzeczy, które zrobiliśmy inaczej. Pierwszą z nich było wykorzystanie smartfonów. Kobiety korzystają z nich bardzo intensywnie. Smartfony cieszą się wśród nich dużą popularnością. Kobiety sprawdzają swoje telefony kilka razy dziennie. Dzięki temu wsparcie trafia do nich wtedy, gdy go potrzebują. Na przykład gdy jest 3:00 nad ranem i młoda matka próbuje karmić dziecko piersią...
00:17:28:07 - 00:17:32:08
Sharleen O’Reilly
Może korzystać wtedy ze swojego telefonu. Tak samo jak podczas przerwy na lunch.
00:17:32:08 - 00:17:36:07
Abigail Acton
Do kogo się wtedy zwraca? Do grupy innych matek?
00:17:36:08 - 00:17:59:18
Sharleen O’Reilly
Dzięki aplikacji Bump2Baby and Me matki miały dostęp do biblioteki spersonalizowanych materiałów, w tym filmów i arkuszy informacyjnych napisanych prostym językiem. Materiały zawierały informacje, których matka może potrzebować w tym czasie. Może też wysłać wiadomość do swojego trenera - także wiadomość wideo, jeśli chce to zrobić.
00:17:59:18 - 00:18:07:16
Sharleen O’Reilly
I wiele kobiet to robiło, albo wysyłało wiadomości tekstowe - często pełne emotikon przedstawiających płacz, i...
00:18:07:16 - 00:18:13:10
Abigail Acton
Ojej! Jak rozumiem, po drugiej stronie byli trenerzy? To oni odczytywali te wiadomości?
00:18:13:16 - 00:18:38:01
Sharleen O’Reilly
Tak. Matki mogły korzystać ze wsparcia przeszkolonych trenerów, przedstawicieli sektora opieki zdrowotnej. Z naszej strony dbaliśmy o ich kwalifikacje w zakresie coachingu zdrowotnego. Dzięki temu matki miały możliwość kontaktu, w tym prowadzenia wideorozmów na żywo za pośrednictwem aplikacji, z trenerami. Brały też udział w umawianych spotkaniach.
00:18:38:01 - 00:19:01:17
Sharleen O’Reilly
Spotkania odbywały się na początku ciąży oraz w okresie połogu, gdy kobiety próbowały odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Gdy u matki wystąpiła cukrzyca ciążowa, odbywała dodatkową rozmowę, w ramach której sprawdzano, czy ma jakiekolwiek obawy dotyczące zmian, które musi wprowadzić w związku z zaleceniami dotyczącymi leczenia cukrzycy.
00:19:01:17 - 00:19:13:19
Abigail Acton
Mówimy więc o systemie wsparcia, który był znacznie bardziej spersonalizowany, bardziej dostępny i w pewnym sensie bardzo przystępny cenowo - jak rozumiem, ustaliliście, że można zapewnić tego rodzaju usługę za rozsądną kwotę?
00:19:13:19 - 00:19:47:00
Sharleen O’Reilly
Tak. W gruncie rzeczy udało nam się wykorzystać efekt skali. Każdy trener pomagał kilku kobietom. Liva Healthcaree to firma działająca w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, która obsługuje aplikację Bump2Baby and Me, działając w Danii i Zjednoczonym Królestwie. Jej zespół pomógł nam w wykorzystaniu opracowanej przez siebie i wykorzystywanej w ramach NHS platformy w celu zapewniania wsparcia zdrowotnego. Dzięki temu dysponowaliśmy zaufaną platformą, z której mogły korzystać kobiety. Jeden trener mógł wspierać nawet 150 matek.
00:19:47:01 - 00:19:48:10
Abigail Acton
Wspaniale. Brzmi jak naprawdę sprawne rozwiązanie.
00:19:48:13 - 00:20:11:02
Sharleen O’Reilly
Tak, tak właśnie było. Dodatkowo matki mogą działać w ramach sesji z trenerami, ale w razie potrzeby mają także możliwość kontaktów asynchronicznych. Matki otrzymywały wiadomości zwrotne, które mogły zawierać na przykład filmy. Trenerzy zwracali uwagę, że dana kobieta pracuje nad konkretną rzeczą, zatem może zwrócić uwagę na coś innego i zrobić coś nowego. Mogli też na przykład skomentować zdjęcie kolacji z poprzedniego dnia.
00:20:11:04 - 00:20:14:14
Sharleen O’Reilly
Jak wszyscy wiemy, połowę talerza powinny zajmować warzywa.
00:20:14:16 - 00:20:27:00
Abigail Acton
Tak. Czyli mówimy o bardzo spersonalizowanym wsparciu, które można przyrównać do prowadzenia za rękę w szczególnie trudnym momencie. Brzmi jak naprawdę świetne badanie. Gratulacje. Doskonała robota. Czy ktoś ma jakieś pytania do Sharleen? Tak, Knut-Inge?
00:20:27:02 - 00:20:46:00
Knut-Inge Klepp
Tak. Dziękuję. Robisz coś naprawdę ważnego i wyjątkowego. Zastanawiam się, czy dostrzegasz potencjał w budowaniu społeczności tych młodych kobiet, by wspierały się nawzajem lub mogły wziąć udział w dalszych badaniach.
00:20:46:04 - 00:21:10:02
Sharleen O’Reilly
Jak najbardziej. Mieliśmy forum, dzięki któremu kobiety mogły utrzymywać między sobą kontakty. Odkryliśmy jednak, że program trwał bardzo długo - nasze uczestniczki korzystały ze wsparcia przez 18 miesięcy, co jest praktycznie niespotykane w tym obszarze. Zwykle wsparcie trwa przez około sześć miesięcy.
00:21:10:04 - 00:21:42:21
Sharleen O’Reilly
To sprawiło, że nawiązywanie kontaktów z rówieśniczkami przez kobiety dołączające w różnych momentach było nieco trudniejsze - mieliśmy nadzieję, że mimo wszystko nawiązywanie znajomości pójdzie sprawniej. Niestety, ze względu na to, że uczestniczki dołączały w różnych momentach, brakowało poczucia wspólnoty i przynależności wynikającego ze wspólnej realizacji jakiegoś przedsięwzięcia. Na szczęście mamy środki na przeprowadzenie kolejnej odsłony naszego projektu.
00:21:42:22 - 00:21:43:15
Abigail Acton
To wspaniała wiadomość.
00:21:43:15 - 00:21:45:15
Sharleen O’Reilly
Nazwaliśmy go Baby and Me Plus.
00:21:45:15 - 00:21:48:03
Abigail Acton
Świetnie. Brawo, moje gratulacje!
00:21:48:05 - 00:22:18:16
Sharleen O’Reilly
Dziękuję! Projekt jest finansowany w ramach europejskiego programu partnerskiego Horyzont. Będziemy prowadzić naszą inicjatywę w nowych państwach. Tym razem zamierzamy opracować aplikację w czterech różnych językach - dotychczas w trzech państwach używaliśmy języka angielskiego, a w jednym języka hiszpańskiego. Dodatkowo wszystkie kobiety dołączą do projektu w tym samym momencie. Zakładamy, że forum pozwalające na wzajemne wspieranie się będzie cieszyło się większą popularnością, ponieważ uczestniczki będą odczuwały bliskość i poczucie wspólnoty.
00:22:18:16 - 00:22:20:19
Abigail Acton
Zgadza się, powstanie bardziej spójna grupa.
00:22:20:19 - 00:22:36:03
Sharleen O’Reilly
Zdajemy sobie sprawę, że to naprawdę ważne - jak sam zauważyłeś, kobiety są ekspertkami, jeśli chodzi o ich własne życie. Nie mają sobie równych. Podczas każdego spotkania z lekarzami dzielą się własnymi doświadczeniami.
00:22:36:03 - 00:22:56:01
Abigail Acton
To naprawdę wspaniała sprawa, Sharleen. Niesamowita robota. Brawo! Jestem pod wrażeniem twojej dotychczasowej ciężkiej pracy. Jason, przejdźmy teraz do ciebie i twoich badań. Badanie i usuwanie przeszkód ograniczających stosowanie słodzików było jednym z celów projektu SWEET. Drugim było badanie ryzyka i korzyści wynikających z zastąpienia cukru. Czy możesz nam wyjaśnić, czemu zainteresowałeś się akurat znaczeniem i charakterem słodzików?
00:22:56:03 - 00:22:59:06
Abigail Acton
Dlaczego uważasz, że są naprawdę istotne?
00:22:59:12 - 00:23:23:02
Jason Halford
Jak wiadomo, cukier ma istotny wpływ na problem otyłości, z którym borykamy się w Europie. Wiele osób dorosłych w Europie żyje z otyłością lub nadwagą. Wiemy też, że cukier jest jedną z przyczyn wysokiej kaloryczności produktów. Wiemy, że cukier w słodzonych napojach wpływa na apetyt, co prowadzi do objadania się. Dodatkowo wpływa na układ nagrody w mózgu.
00:23:23:08 - 00:24:09:15
Jason Halford
Wywoływane przez cukier odczucia prowadzą do objadania się. Przez długi czas wielu producentów traktowało słodziki jako sposób na zastąpienie cukrów - głównie w napojach, rzadko zaś w żywności. Obecnie słodziki coraz częściej znajdują zastosowanie w produktach spożywczych. Ich stosowanie wciąż wiąże się jednak z niepewnością. Widzimy wiele obaw, zarówno w środowisku naukowym, jak i w społeczeństwie. Choć badania doświadczalne i długotrwałe obserwacje wskazują, że przynajmniej niektóre słodziki są korzystne ze względu na możliwość kontroli apetytu i wagi, wiele danych obserwacyjnych i epidemiologicznych sugeruje, że
00:24:09:15 - 00:24:17:04
Jason Halford
ich spożywanie może prowadzić do otyłości. Niekorzystne skutki kardiometaboliczne stanowią problem, który jest
00:24:17:08 - 00:24:24:21
Abigail Acton
To naprawdę ciekawe, Jason. związany z otyłością. Czy mógłbyś pokrótce wyjaśnić ten związek? Mam na myśli to, że brzmi to dość nieintuicyjnie.
00:24:24:24 - 00:24:27:01
Jason Halford
Zgadza się, to brzmi bardzo nieintuicyjnie.
00:24:27:03 - 00:24:49:14
Jason Halford
Niektórzy sugerują, że występuje tu odwrotna zależność - to otyłość zwiększa konsumpcję słodzików, a nie konsumpcja słodzików zwiększa otyłość. Badania obserwacyjne obejmują duże grupy pacjentów. Dzięki temu są wspaniałe. Możemy obserwować grupy żyjące i funkcjonujące w prawdziwym świecie. Wiele z tych badań opiera się jednak na odpowiedziach samych badanych, w tym dotyczących spożywanych posiłków.
00:24:49:14 - 00:25:22:02
Jason Halford
Samodzielnie zgłaszane dane na temat żywienia mogą stanowić problem, ale istnieją pewne sposoby, które stanowią rozwiązanie. Można wykonać badania moczu pod kątem występowania niektórych substancji słodzących. Nie wszystkie substancje słodzące można przetestować biologicznie, ale istnieją rozwiązania także tego problemu. Byliśmy naprawdę zainteresowani zgłębieniem tego zagadnienia. Chcieliśmy sprawdzić, czy zastąpienie cukru tradycyjnymi i nowymi niskokalorycznymi lub bezkalorycznymi słodzikami oraz substancjami zwiększającymi słodkość, może stanowić skuteczne i bezpieczne narzędzie do walki z otyłością i związanymi z nią chorobami.
00:25:22:04 - 00:25:38:11
Jason Halford
Interesował nas także wpływ zastąpienia cukru słodzikami na środowisko i ekologię. Byliśmy ciekawi, czy przełoży się to na jakiekolwiek korzyści. Mogło też oczywiście zaszkodzić. W tym celu przeprowadziliśmy badania oparte na modelowaniu całego cyklu życia. Obejmowały każdą substancję, którą porównywaliśmy w ramach badań z cukrem.
00:25:38:13 - 00:26:02:20
Abigail Acton
To brzmi jak naprawdę złożone i kompleksowe badanie - ale nie w zły sposób. To naprawdę intrygujące zagadnienie. Badacie naprawdę wiele czynników. Niestety, nie mamy czasu na omówienie ich wszystkich, zatem spójrzmy na dwa z nich - bezpieczeństwo i postrzeganie przez konsumentów. Zacznijmy od bezpieczeństwa. Wielokrotnie słyszałam twierdzenia, że niektóre słodziki mogą być szkodliwe dla zdrowia i nie tylko.
00:26:03:00 - 00:26:06:16
Abigail Acton
Czego udało się wam dowiedzieć na temat bezpieczeństwa słodzików?
00:26:06:18 - 00:26:33:24
Jason Halford
Przeprowadziliśmy liczne badania dotyczące bezpieczeństwa, zarówno krótkotrwałe, jak i w średnim ujęciu czasowym. Przeprowadziliśmy także trwające rok badanie realizowane w ośrodkach w całej Europie, w ramach którego analizowaliśmy zastąpienie cukru niskokalorycznymi słodzikami, porównując tę zmianę do typowych zaleceń wskazujących na konieczność ograniczenia spożycia cukru. Punktem odniesienia dla naszych badań było utrzymanie i zrzucanie wagi. Mierzyliśmy masę ciała, masę tkanki tłuszczowej i jej rozkład, a także skład mikroflory jelitowej.
00:26:33:24 - 00:26:59:14
To ostatnie wynikało z pewnych obaw dotyczących wpływu słodzików. Przyglądaliśmy się również temu, czy zmiany wywołane przez słodziki są korzystne, czy nie - badaliśmy kardiometaboliczne czynniki ryzyka, glukozę i insulinę, a także markery bezpieczeństwa, w tym wpływ na alergie. Co ciekawe, przyjrzeliśmy się także zachciankom i preferencjom żywieniowym. W niektórych kręgach naukowych panuje przekonanie, że słodziki zwiększają chęć spożywania słodkich potraw, co może zwiększać spożycie cukru.
00:26:59:14 - 00:27:05:03
Jason Halford
To oznacza, że mogą negować wszystkie pozytywne skutki. Przyjrzeliśmy się również skutkom ubocznym, w tym zaburzeniom układu pokarmowego i bólom głowy.
00:27:05:03 - 00:27:06:22
Abigail Acton
Poczekaj chwilę. O jakich zaburzeniach mówisz?
00:27:06:23 - 00:27:15:02
O zaburzeniach układu pokarmowego. Niektóre substancje są metabolizowane w jelitach, co może powodować pewne objawy, jeśli dużo się ruszasz lub zmieniasz dietę.
00:27:15:05 - 00:27:17:17
Abigail Acton
Do jakich wniosków doszliście dzięki przeprowadzonym badaniom?
00:27:17:19 - 00:27:43:03
Jason Halford
Pacjenci stosujący słodziki byli w stanie zrzucić więcej kilogramów i utrzymać wagę na niższym poziomie - średnio udało im się zrzucić około 7,2 kilograma, natomiast uczestnicy badania należący do grupy kontrolnej uzyskali wynik 5,6 kilograma po upływie roku. Występuje zatem klinicznie istotna różnica na korzyść słodzików. Zastąpienie cukru w diecie może być bezpiecznym i skutecznym narzędziem w walce z otyłością i związanymi z nią chorobami.
00:27:43:08 - 00:27:52:22
Jason Halford
Spożywanie słodzików samo w sobie nie miało negatywnego wpływu na zdrowie kardiometaboliczne ani nie wpływało na mikroflorę jelit.
00:27:53:01 - 00:28:21:17
Abigail Acton
Jak wspominałeś, niektórzy twierdzili, że słodziki mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie. Twoje badanie wykazało, że tak nie jest. Świetnie. Dobrze. Przejdźmy teraz do kwestii postrzegania przez konsumentów. Jak sam wiesz, jako badacz możesz przeprowadzić badania i wyciągnąć wnioski. Jednocześnie cały problem polega na tym, że musimy dotrzeć do ludzi, którym staramy się pomóc, a następnie zmotywować ich do działania.
00:28:21:19 - 00:28:25:08
Abigail Acton
Co udało wam się ustalić w kontekście postrzegania i opinii publicznej?
00:28:25:10 - 00:28:46:15
Jason Halford
Udało nam się uzyskać szereg interesujących rezultatów, zwłaszcza jeśli przyjrzymy się poszczególnym narodowościom. Widzimy zupełnie różne podejścia do słodzików, jak i do wiarygodności badań dotyczących substancji słodzących. Konsumenci nie zawsze ufają naukowcom i nie zawsze pokładają wiarę w badaniach. Kolejny interesujący wniosek dotyczy różnic w podejściach związanych z płcią i wiekiem - rezultaty były zupełnie różne w poszczególnych państwach.
00:28:46:17 - 00:29:09:19
Jason Halford
Ustaliliśmy jednak, że wszyscy konsumenci szukali sposobów na ograniczenie spożycia cukru. Brali pod uwagę możliwość zastąpienia cukru słodzikami w celu utrzymania masy ciała i zmniejszenia łaknienia cukru, które stanowiło duży problem przy próbach zastępowania dotychczasowych wyborów produktami niesłodzonymi. Moim zdaniem wiele problemów wynikało z wcześniejszych doświadczeń.
00:29:09:21 - 00:29:34:02
Jason Halford
Niektóre starsze produkty są uważane za mniej smaczne lub mniej słodkie niż ich odpowiedniki słodzone cukrem. W niektórych przypadkach problemem był także chemiczny posmak, który odrzucał konsumentów, którzy chcieli zastąpić cukier słodzikami. Konsumenci chętniej spożywali słodziki roślinne i substancje, które uważali za naturalne.
00:29:34:02 - 00:29:35:10
Abigail Acton
Tak właśnie myślałam.
00:29:35:10 - 00:29:49:03
Jason Halford
Mowa o słodzikach takich jak stewia. Nie ma znaczenia, że stewia jest produkowana w fabryce. Konsumenci uważają ją za naturalny składnik, w przeciwieństwie do tak zwanych sztucznych słodzików. Natomiast określenie składnika mianem sztucznego odrzuca wiele osób.
00:29:49:03 - 00:30:02:06
Abigail Acton
To potrafi naprawdę zniechęcić. Tak. Z drugiej strony - stewia to roślina, cukier też pochodzi z roślin. Zatem nie ma problemu. Tak. Dziękuję, Jason. To było naprawdę ciekawe. Przeprowadziliście naprawdę fascynujące badania. Dziękuję. Czy ktoś chciałby o coś zapytać Jasona? Tak. Sharleen?
00:30:02:08 - 00:30:35:24
Sharleen O’Reilly
Tak. To naprawdę wyjątkowe badanie. Jestem bardzo ciekawa, jak wygląda kwestia wpływu słodzików w czasie ciąży. Czy analizowaliście to zagadnienie? Istnieją dane i dowody wskazujące, że różne substancje słodzące mogą w różny sposób wpływać na ciąże. O ile się nie mylę, nie mamy jasnych danych dotyczących dzieci. Obserwujemy jednak zróżnicowany wpływ słodzików w zależności od płci, co jest trochę dziwne, jednak sprawdza się w przypadku modeli zwierzęcych. Czy udało wam się dokonać jakichkolwiek obserwacji w ramach waszego projektu? Analizowaliście to zagadnienie?
00:30:36:01 - 00:30:54:24
Nie zajmowaliśmy się tym zagadnieniem. Wśród uczestniczek naszego badania nie było kobiet w ciąży. O ile mnie pamięć nie myli, ciąża była jednym z kryteriów wykluczenia, choć rekrutowaliśmy rodziny - chcieliśmy również zbadać dzieci pod tym kątem. Niestety, nasze badania realizowaliśmy w trakcie pandemii. Mieliśmy wiele problemów, by namówić dorosłych do przyjścia do laboratorium. Mieliśmy wiele problemów we wszystkich państwach, w których prowadziliśmy prace.
00:30:55:05 - 00:31:20:10
Jason Halford
Szczególnie surowe przepisy obowiązywały w Niderlandach i Kopenhadze. W Grecji było nieco łatwiej. Ze względu na to wszystko nie analizowaliśmy tego zagadnienia. Ale jak najbardziej - rzeczy, o których mówisz, są badane na podstawie modeli, aby sprawdzić potencjalnie szkodliwe lub groźne skutki stosowania słodzików. Takie substancje nie są dozwolone na rynku. Warto przy tym pamiętać, że każdy słodzik jest inną substancją chemiczną.
00:31:20:10 - 00:31:36:19
Jason Halford
Ludzie często twierdzą, że wszystkie słodziki, to jedno i to samo. Jest ich bardzo wiele i wciąż pojawiają się nowe produkty, dlatego tak istotne jest prowadzenie badań i analiz na bieżąco.
00:31:36:21 - 00:31:53:23
Abigail Acton
Zgadzam się. Mogę sobie tylko wyobrazić, jak wielkie jest zapotrzebowanie na takie substancje. Naprawdę świetnie mi się z wami rozmawiało. To fascynujące, że podchodzicie do tego samego problemu z różnych perspektyw. Zwłaszcza, że celem jest poprawa sytuacji pacjentów. Bardzo dziękuję za wasze badania i za poświęcony czas!
00:31:54:00 - 00:31:54:09
Sharleen O’Reilly
Dziękuję.
00:31:54:12 - 00:31:56:00
Jason Halford
Dziękuję bardzo.
00:31:56:02 - 00:31:56:10
Jason Halford
00:31:56:12 - 00:31:57:00
Knut-Inge Klepp
Dziękuję.
00:31:57:04 - 00:32:00:04
Abigail Acton
Do zobaczenia!
00:32:00:06 - 00:32:22:10
Abigail Acton
Jeśli spodobał Ci się ten odcinek, zachęcam do obserwowania nas w serwisach Spotify i Apple. Zajrzyj też na stronę naszego podcastu w serwisie CORDIS. Zachęcam również do zasubskrybowania naszego podcastu – dzięki temu nie ominą cię informacje na temat najciekawszych badań naukowych finansowanych przez UE. Jeśli lubisz nas słuchać, możesz powiedzieć o nas znajomym! Mówiliśmy już o zrobotyzowanych kombajnach, które są w stanie zrywać dojrzałe winogrona z winorośli bez ich uszkadzania.
00:32:22:12 - 00:32:41:15
Abigail Acton
Mówiliśmy też o samolotach spalających wodór i burgerach ze świerszczy. Zapraszam do przesłuchania pozostałych 55 odcinków podcastu – z pewnością znajdziesz w nich coś, co pobudzi twoją ciekawość. Być może uczestniczysz w projekcie lub chcesz uzyskać dofinansowanie. Zapraszamy do serwisu CORDIS, gdzie znajdziesz informacje, czym zajmują się inni badacze zajmujący się twoją dziedziną. Zajrzyj na nasz portal i poznaj badania, które zmieniają świat.
00:32:41:17 - 00:32:48:19
Abigail Acton
Czekamy także na wiadomości, informacje i opinie. Możesz skontaktować się z nami pod adresem editorial@cordis.europa.eu. Do usłyszenia!
Poniższy tekst jest tłumaczeniem transkrypcji przygotowanej przez SI.
00:00:16:05 - 00:00:44:14
Abigail Acton
Dzień dobry i zapraszam do wysłuchania nowego odcinka podcastu CORDIScovery! Z tej strony Abigail Acton. Otyłość i nadwaga to problemy, które dotykają dzieci w Unii Europejskiej i na całym świecie. Możemy mówić już o epidemii. W niektórych krajach problem dotyczy bowiem nawet 40 % dzieci. Nastolatek z nadwagą ma duże szanse stać się dorosłym chorującym na otyłość - chorobę, która zwiększa ryzyko wystąpienia szeregu problemów zdrowotnych, od cukrzycy typu drugiego, nadciśnienia i choroby wieńcowej, przez zaburzenia psychiczne i problemy wpływające na jakość życia.
00:00:44:16 - 00:01:21:19
Abigail Acton
Działania mające na celu walkę z otyłością dzieci są trudne do wdrożenia, a przestrzeganie zaleceń bywa wyzwaniem. Czy zaangażowanie nastolatków w proces opracowywania rozwiązań, które mają im pomóc, może coś zmienić? Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna przewiduje, że do 2050 roku liczba osób cierpiących na tę chorobę w Unii Europejskiej wzrośnie do ponad 72 milionów. Jednym z sygnałów ostrzegawczych wskazujących na ryzyko wystąpienia cukrzycy typu drugiego jest cukrzyca ciążowa, która jest najczęstszym powikłaniem ciąży. Czy zaangażowanie kobiet w procesy decyzyjne może zmniejszyć ryzyko występowania otyłości u matek?
00:01:21:21 - 00:01:46:04
Abigail Acton
Dokonywanie właściwych wyborów jest prostsze, gdy dostępne są zdrowsze alternatywy dla produktów mogących mieć negatywny wpływ na zdrowie. Czy wykorzystujemy zatem w pełni potencjał słodzików? A jeśli nie, dlaczego tak się dzieje? Jakie korzyści może przynieść ich stosowanie? Nadwaga i cukrzyca to poważne problemy zdrowotne, które nie tylko wpływają na jakość życia pacjentów, ale także stanowią poważne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia, które już teraz stawiają czoła wielu wyzwaniom.
00:01:46:08 - 00:01:53:20
Abigail Acton
Istnieje wiele pytań - jak odpowiedzą nie nasi zaproszeni goście?
00:01:53:22 - 00:02:15:03
Abigail Acton
Wszyscy otrzymali wsparcie w ramach funduszy Unii Europejskiej przeznaczonych na badania i innowacje. Knut-Inge Klepp, specjalny doradca w Norweskim Instytucie Zdrowia Publicznego i wykładowca zajmujący się odżywianiem i zdrowiem publicznym na Uniwersytecie w Oslo, podzieli się z nami wynikami swoich badań. Jego zainteresowania obejmują działania prozdrowotne wśród dzieci i młodzieży oraz sposoby na angażowanie młodych ludzi w działania, które mogą zmieniać ich życia.
00:02:15:06 - 00:02:16:04
Abigail Acton
Dzień dobry, Knut-Inge.
00:02:16:09 - 00:02:17:12
Knut-Inge Klepp
Dziękuję.
00:02:17:14 - 00:02:40:18
Abigail Acton
Sharleen O'Reilly jest dietetyczką i wykładowczynią zajmującą się odżywianiem na University College Dublin w Irlandii. Jej badania skupiają się na próbach poprawy zdrowia kobiet i dzieci dzięki profilaktyce chorób przewlekłych, takich jak choroby serca czy cukrzyca, poprzez zmianę zachowań i działania prozdrowotne. Dzień dobry, Sharleen. Miło cię widzieć. Jest także z nami Jason Halford, profesor psychologii na Uniwersytecie w Leeds.
00:02:40:20 - 00:02:49:04
Abigail Acton
Jason interesuje się otyłością, zachowaniami związanymi z odżywianiem i apetytem. Jest także członkiem zarządu Europejskiej Koalicji na rzecz Osób Żyjących z Otyłością. Dzień dobry, Jason.
00:02:49:06 - 00:02:50:02
Jason Halford
Dzień dobry!
00:02:50:04 - 00:03:08:00
Abigail Acton
Miło cię widzieć. Pozwól, że najpierw zwrócę się do Knuta-Inge. Projekt CO-CREATE miał na celu walkę z otyłością wśród dzieci i chorobami współistniejącymi dzięki współpracy z nastolatkami w celu tworzenia, rozwoju i promowania działań profilaktycznych opartych na danych. Co właściwie zainspirowało ten projekt? Jaki problem chciałeś rozwiązać dzięki niemu?
00:03:08:02 - 00:03:36:03
Knut-Inge Klepp
Doszliśmy do wniosku, że powinniśmy posłuchać młodych ludzi, aby dowiedzieć się, jaki rozwiązania są ich zdaniem dobre. Wiemy, że nastoletnie lata są niesamowicie interesującym okresem w życiu człowieka, w którym przechodzi od bycia dzieckiem wysoce zależnym od rodziców i rodziny do dorosłości, podejmowania samodzielnych i niezależnych decyzji, a także nabywania wielu nawyków, które mogą trwać przez całe życie.
00:03:36:05 - 00:03:44:07
Knut-Inge Klepp
Jaki jest ich punkt widzenia? Czego możemy się od nich nauczyć? Wszak są ekspertami w zakresie własnego życia i środowiska, w którym żyją.
00:03:44:10 - 00:03:53:20
Abigail Acton
Zdecydowanie. Czy ktoś zrobił to dotychczas? Nie słyszałam o wielu projektach, które próbowały angażować młodzież w procesy w takim stopniu.
00:03:53:22 - 00:04:14:02
Knut-Inge Klepp
Były pewne projekty, które dotyczyły na przykład edukacji rówieśniczej, ale bardzo często młodzi ludzie byli proszeni o przekazanie wiadomości opracowanej przez dorosłych. Od niedawna chcemy słuchać i zobaczyć, co mają do powiedzenia młodzi ludzie i jakie są ich punkty widzenia.
00:04:14:04 - 00:04:25:01
Abigail Acton
Rozumiem. Zdecydowanie. Czy możesz opowiedzieć nam o sposobie prowadzenia badań? Skąd pochodzą osoby uczestniczące w projekcie i w jaki sposób udało się do nich dotrzeć i zachęcić je do udziału? Jak wyglądały prace w rzeczywistości?
00:04:25:05 - 00:04:51:14
Knut-Inge Klepp
Cóż. Prowadziliśmy działania w pięciu państwach europejskich: Zjednoczonym Królestwie, Niderlandach, Polsce, Portugalii i Norwegii. Każdy z nich jest zdecydowanie bardzo różny. Jednak we wszystkich krajach obserwujemy zróżnicowane przekroje społeczne. Obserwujemy różnice we wskaźnikach nadwagi i otyłości w zależności od zaplecza społeczno-ekonomicznego, zamożności i wykształcenia rodzin. Dlatego naprawdę chcieliśmy zaangażować w projekt młodzież z różnych środowisk.
00:04:51:16 - 00:05:19:12
Knut-Inge Klepp
Jednym ze sposobów było nawiązanie kontaktów ze szkołami znajdującymi się w różnych dzielnicach. Współpracowaliśmy także z grupami młodzieżowymi działającymi w Norwegii. Jest organizacja młodzieżowa o nazwie Plus, która jest organizacją prowadzoną przez Save the Children, która sama w sobie jest organizacją młodych ludzi w Portugalii. Nawiązali współpracę z ruchem harcerskim, a następnie rekrutowali stamtąd młodzież.
00:05:19:14 - 00:05:44:00
Knut-Inge Klepp
Następnie zaczęliśmy rozmawiać z młodzieżą, aby dowiedzieć się, jakie są według nich przyczyny niezdrowego odżywiania i braku aktywności w ich otoczeniu. Wskazaliśmy wtedy inne czynniki powodujące otyłość, ale nie skupialiśmy się na samej chorobie czy nadwadze, a raczej na nawykach żywieniowych i aktywności fizycznej.
00:05:44:00 - 00:06:01:02
Abigail Acton
Rozumiem. Oczywiście. Chodzi o przyczyny, które mogą prowadzić do otyłości. Czyli jednocześnie wspomniane przez ciebie wybory dotyczące stylu życia, które można podjąć w tym wieku i które mogą przynosić korzyści przez całe życie. Czy młodzież podeszła do tego entuzjastycznie? Czy twoim zdaniem byli zainteresowani uczestnictwem? Wyobrażam sobie, ze początkowo mogła pojawić się nieśmiałość, ale czy potem udało się ich przekonać?
00:06:01:06 - 00:06:36:07
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej, z czasem pojawiło się zainteresowanie. Byliśmy przekonani, że to my podjęliśmy decyzję, że zamierzamy skupić się na nadwadze i otyłości. Przecież właśnie na to otrzymaliśmy dofinansowanie. Ale okazało się, że to temat, który interesuje młodzież. Bardzo mocno. Jedno z zagadnień, które pojawiło się w trakcie projektu, a którego nie braliśmy pod uwagę zaczynając tę pracę, dotyczyło zdrowia psychicznego - we wszystkich krajach był to jeden z kluczowych czynników, o których chcieli rozmawiać uczestnicy. Wszyscy uważali, że zdrowie psychiczne ma duży wpływ zarówno na nawyki żywieniowe młodych ludzi, jak i na ich aktywność fizyczną.
00:06:36:07 - 00:06:39:01
Knut-Inge Klepp
To było naprawdę interesujące odkrycie.
00:06:39:03 - 00:06:57:03
Abigail Acton
Cóż, to jedna z tych rzeczy, która wydaje się oczywista, gdy ktoś zwróci na nią uwagę, a zarazem coś, o czym nie myślimy w pierwszej kolejności. Tak, to zdecydowanie interesujący wniosek. Czy możesz nam opowiedzieć o wybranych wnioskach? Innymi słowy, czy pojawiły się intrygujące pomysły na rozpowszechnianie informacji lub skuteczne działania?
00:06:57:03 - 00:06:58:09
Abigail Acton
Czego dowiedzieliście się od młodzieży?
00:06:58:11 - 00:07:10:04
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej. Gdy tylko nasi uczestnicy ustalili, co ich zdaniem stanowi główne czynniki i przyczyny, wybrali także rozwiązania problemów. Zebraliśmy ponad 100 naprawdę doskonałych pomysłów.
00:07:10:08 - 00:07:11:13
Abigail Acton
To wspaniała wiadomość.
00:07:11:15 - 00:07:29:22
Knut-Inge Klepp
Co więcej, udało nam się poszerzyć ten zbiór na różne sposoby. Wśród rozwiązań można wymienić na przykład dostępność zdrowszej lub tańszej żywności w szkole, wprowadzenie okazji do aktywności fizycznej, a także bezpieczny i aktywny transport między domem i szkołą.
00:07:29:24 - 00:07:31:11
Abigail Acton
O jakich rozwiązaniach mówimy? Na przykład o jeździe na rowerze?
00:07:31:11 - 00:07:59:23
Knut-Inge Klepp
Zgadza się. Jazda na rowerze, spacery, a także bezpłatne możliwości uczestnictwa w aktywności fizycznej poza szkołą. Obecnie często wiąże się to z wysokimi kosztami. Ponadto zwróciliśmy uwagę na szeroko pojętą strategię na szczeblu krajowym, na przykład zmniejszanie presji odczuwanej przez młodzież w związku z marketingiem cyfrowym.
00:07:59:24 - 00:08:10:17
Abigail Acton
Zastanawiałam się właśnie, czy ktoś zwrócił na to uwagę. Na przykład na emisję określonych rodzajów reklam w danych godzinach i inne tego rodzaju działania. Wszystko po to, by wszyscy czuli presję na kupowanie rzeczy.
00:08:10:20 - 00:08:39:11
Knut-Inge Klepp
Zgadza się! Zauważyliśmy, że uczestnicy wskazywali działania, które mogą podjąć samodzielnie, ale także proponowali zmiany w zakresie strategii czy polityki. Opracowaliśmy narzędzia wspierające dialog, dzięki którym mogli rozmawiać z dorosłymi, w tym z przedstawicielami firm oraz decydentami, a następnie proponować swoje sugestie w bezpieczny sposób.
00:08:39:16 - 00:08:51:07
Abigail Acton
To wspaniała inicjatywa. Czyli nie chodziło wyłącznie o teoretyczne koncepcje. Chodziło też o danie im głosu. Czy któreś z tych spotkań obejmowało rozmowy z ludźmi, którzy mmogą wprowadzić realne zmiany?
00:08:51:09 - 00:09:02:03
Knut-Inge Klepp
Jak najbardziej. Było ich całkiem sporo. Projekt był realizowany w czasie pandemii. Choć planowaliśmy organizować spotkania na żywo, musieliśmy przenieść się do sieci.
00:09:02:03 - 00:09:04:03
Abigail Acton
Cóż, wszyscy musieliśmy to zrobić.
00:09:04:08 - 00:09:17:05
Knut-Inge Klepp
Zgadza się. Wiązało się to z pewnymi kosztami, ale miało też szereg zalet. Przede wszystkim to, że udało nam się dzięki temu zebrać młodych ludzi z różnych krajów i różnych środowisk. Dzięki temu dyskusje były ciekawsze niż zakładaliśmy.
00:09:17:07 - 00:09:23:05
Abigail Acton
Młodzi ludzie odczuwali pewnie znacznie mniejszą presję, gdy nie musieli siedzieć w pokoju pełnym obcych dorosłych.
00:09:23:05 - 00:09:23:14
Knut-Inge Klepp
Zgadza się.
00:09:23:16 - 00:09:26:05
Abigail Acton
Mogli czuć się bezpieczniej uczestnicząc w dyskusji ze swoich pokojów.
00:09:26:07 - 00:09:45:05
Knut-Inge Klepp
Tak, nie da się ukryć. Jednocześnie staraliśmy się zorganizować dialog w taki sposób, aby większość stanowili młodzi ludzie, by dać im szansę na odpowiednie zaprezentowanie się i zapewnić wszystkim równe szanse na zabranie głosu. Chodziło o stworzenie bezpiecznego środowiska.
00:09:45:09 - 00:09:51:18
Abigail Acton
To wspaniałe! Doskonała inicjatywa. Dziękuję. Jaki jest twoim zdaniem kluczowy wniosek wynikający z realizacji twojego projektu? Co jest najważniejszym wynikiem prac?
00:09:51:21 - 00:10:11:05
Knut-Inge Klepp
Najważniejsze jest słuchanie młodych ludzi. Wiedzą najwięcej o sytuacjach, które dotyczą ich samych. Uważam też, że w zmieniającym się świecie kontekst środowiska, w którym dorastają młodzi ludzie, również zmienia się niezwykle szybko. Nie możemy więc opierać się wyłącznie na wcześniejszych doświadczeniach. Musimy rozmawiać z nimi tu i teraz.
00:10:11:11 - 00:10:19:13
Abigail Acton
Rozumiem. Musimy szybko reagować na zmiany. Tak. Świetnie. Gdybyś zamierzał nadal pracować nad tym zagadnieniem i kontynuować dotychczasowe działania, jakie byłyby twoje następne kroki?
00:10:19:15 - 00:10:42:10
Knut-Inge Klepp
Być może byłaby to praca na szczeblu lokalnym i pójście o krok dalej przez utrzymywanie kontaktów z samorządowcami nie tylko na etapie planowania i opracowywania koncepcji, co robiliśmy przez długi czas, ale także potem, by móc ocenić wpływ realizowanych działań. Chcemy sprawdzić, czy młodzi ludzie rzeczywiście zostali włączeni we wszystkie procesy i działania.
00:10:42:12 - 00:10:46:05
Abigail Acton
Cóż, ma to sens. Jason, masz jakieś pytania lub uwagi?
00:10:46:07 - 00:11:17:09
Jason Halford
Przedstawione dane są naprawdę interesujące. Uważam też, że koncepcja współtworzenia jest doskonała. To jeden z pierwszych projektów dotyczących otyłości, który zrobił to naprawdę dobrze. W swoich pracach także skupiam się na nastolatkach, którzy zwykle wpadają w lukę wsparcia - nie są jeszcze dorosłymi, ale nie są też dziećmi. Czy w ramach projektu udało wam się zebrać jakiekolwiek informacje na temat tego, w jaki sposób młodzież cierpiąca na otyłość jest wspierana przez krajowe systemy opieki zdrowotnej? Czy uczestnicy odczuwają poczucie winy lub wstydu oraz czy miało to wpływ na ich zaangażowanie?
00:11:17:11 - 00:11:39:15
Knut-Inge Klepp
To naprawdę dobre pytanie, Jason. Jak już wspomniałem, zdrowie psychiczne było bardzo ważnym aspektem naszych prac. Kwestia stygmatyzacji była zagadnieniem, które od razu pojawiło się w tych dyskusjach. W ramach naszych prac nie skupialiśmy się na dzieciach i młodzieży cierpiących na otyłość. Nie pytaliśmy uczestników o wagę, nie gromadziliśmy tych danych.
00:11:39:15 - 00:11:50:14
Knut-Inge Klepp
Nie braliśmy tego w ogóle pod uwagę. Chcieliśmy, by prace koncentrowały się na profilaktyce. Jednak jest to coś, czego młodzi ludzie są świadomi.
00:11:50:16 - 00:12:13:17
Abigail Acton
Świetnie. Dziękuję za odpowiedź, Knut-Inge. To było naprawdę dobre wyjaśnienie. Pozwól, że zwrócę się teraz do Sharleen. Sharleen, projekt IMPACT DIABETES B2B, czyli Bump2Baby, miał na celu wskazanie matek najbardziej narażonych na rozwój cukrzycy ciążowej i zapewnienie im spersonalizowanego wsparcia za pośrednictwem aplikacji na smartfony, aby umożliwić im podejmowanie zdrowych decyzji wpływających pozytywnie na przebieg ciąży i połogu.
00:12:13:21 - 00:12:19:04
Abigail Acton
Czy możesz opowiedzieć nam o ryzyku cukrzycy ciążowej i jej skutkach?
00:12:19:06 - 00:12:25:12
Sharleen O’Reilly
Jak najbardziej. Cóż, pozwól, że przedstawię ten problem na przykładzie, żeby lepiej przedstawić sytuację.
00:12:25:16 - 00:12:26:06
Abigail Acton
Poproszę.
00:12:26:07 - 00:12:54:05
Sharleen O’Reilly
Wyobraźmy sobie kobietę - Sarę. Cieszy się, ponieważ spodziewa się swojego pierwszego dziecka. Jest po trzydziestce. Podczas pierwszej wizyty u lekarza dowiaduje się, że według wskaźnika BMI ma nadwagę - jak przeciętna kobieta, która trafia do lekarza w Irlandii, Anglii, w całej Europie i w zasadzie niemal na całym świecie.
00:12:54:07 - 00:13:20:23
Sharleen O’Reilly
Sara nie zdaje sobie sprawy, że ciąża wpłynie dość istotnie na jej metabolizm. Ciąża poważnie obciąża organizm i testuje jego granice, przez co wpływa na zdrowie. W sytuacji, gdy u kobiety wystąpi cukrzyca ciążowa, nie oznacza to, że będzie musiała pilnować poziomu cukru we krwi przez ostatnie kilka miesięcy ciąży.
00:13:21:00 - 00:13:54:15
Sharleen O’Reilly
Tak naprawdę jest to sygnał, że bez dalszego wsparcia istotnie wzrasta ryzyko wystąpienia cukrzycy typu drugiego w ciągu najbliższych 5 do 10 lat - dzieje się to statystycznie w co drugim przypadku. Obecnie jest to najistotniejszy czynnik pozwalający przewidywać rozwój cukrzycy typu drugiego u kobiet. Nie chodzi zresztą tylko o Sarę - mówimy o cukrzycy ciążowej, co oznacza, że jej dziecko dojrzewa w środowisku, które charakteryzuje podwyższony poziom cukru we krwi.
00:13:54:15 - 00:14:21:17
Sharleen O’Reilly
Wiemy, że taka sytuacja wpływa również na metabolizm dziecka. W rezultacie organizm dziecka jest niejako zaprogramowany na wyższe ryzyko rozwoju otyłości i cukrzycy typu drugiego. Obserwujemy zatem wydarzenie zapoczątkowujące pewne długotrwałe procesy obejmujące całe życie. Jak zauważył Knut, ciąża to okres istotnych przemian i zmian w życiu. Wiemy jednak, że ryzyko jest przekazywane z pokolenia na pokolenie.
00:14:21:19 - 00:14:42:15
Sharleen O’Reilly
To naprawdę istotny problem na całym świecie. Wiemy, że około 1 na 8 kobiet w Irlandii doświadcza cukrzycy ciążowej. Na świecie wskaźnik występowania tego zaburzenia jest wyższy. Problem dotyka blisko 1 na 6 kobiet. Jest to najczęstsze powikłanie, jakiego doświadczają kobiety w ciąży. Wiemy też, że problem dotknie wielu dzieci na całym świecie.
00:14:42:19 - 00:14:56:19
Abigail Acton
Tak. W dodatku przez cały czas. Nieprzerwanie. Może nawet na całe życie. Rozumiem. Ewidentnie to bardzo istotny problem. Z pewnością są już prowadzone prace w zakresie profilaktyki cukrzycy ciążowej. Czym wyróżnia się twój projekt i twoje podejście?
00:14:56:21 - 00:15:17:13
Sharleen O’Reilly
Tak. Jednym z kluczowych czynników jest fakt, że ciąża zapewnia wyjątkowe możliwości. To czas, w którym kobiety są otwarte na wprowadzanie zmian dotyczących zdrowia. Kobiety mają wówczas częsty kontakt z lekarzami, niejednokrotnie po raz pierwszy w życiu. W dodatku wiedzą, że wprowadzane zmiany będą miały wpływ na zdrowie ich dzieci.
00:15:17:13 - 00:15:42:21
Sharleen O’Reilly
Dlatego wkładają wysiłek w zmianę zachowań. Myślisz teraz pewnie, że wszyscy o tym wiedzą i dlatego właśnie kobietom w ciąży oferuje się wiele działań profilaktycznych. W rzeczywistości... Cóż, tak i nie. W krajach, w których realizowaliśmy nasz projekt, kobiety mają doskonałą opiekę przedporodową. Wiemy jednak, że udzielane matkom porady są zwykle bardzo ogólne.
00:15:43:02 - 00:16:07:01
Sharleen O’Reilly
Przychodnie obsługują dużą liczbę kobiet, dlatego trudno o personalizację zaleceń. To prowadzi do powstawania luki - zapewniane wsparcie nie jest dostosowane do potrzeb pacjentek. W dodatku zwykle mamy do czynienia ze stosunkowo krótkotrwałymi kontaktami. Gdy matki są wypisywane z oddziałów położniczych, zwykle to właśnie wtedy rozpoczyna się czas, w którym potrzebują największej pomocy.
00:16:07:03 - 00:16:29:03
Sharleen O’Reilly
Jednocześnie systemy ochrony zdrowia nie są w stanie jej zapewnić. Wróćmy do naszej Sary, która siedzi w domu z dzieckiem, którym musi się opiekować, jest wyczerpana i nie sypia. Próbuje dojść do siebie po porodzie, który istotnie wpłynął na jej zdrowie. Stara się też nauczyć karmić piersią.
00:16:29:04 - 00:16:46:06
Sharleen O’Reilly
To naprawdę trudny czas dla mamy, zwłaszcza gdy dowiaduje się, że w czasie ciąży jest narażona na ryzyko rozwoju tej przewlekłej choroby. Jednocześnie to naprawdę chaotyczny okres jej życia - stawia czoła wielu problemom i wymaganiom, a dbanie o własne zdrowie zwykle spada na ostatnie miejsce.
00:16:46:08 - 00:17:00:21
Abigail Acton
Jak najbardziej. Muszę przyznać, że mówisz o tym bardzo obrazowo. Mogę sobie tylko wyobrazić, jak bardzo kusi sięgnięcie po łatwo dostępne przekąski - na wszystko inne brakuje sił. Brakuje energii, by zrobić cokolwiek innego. Zdecydowanie. Rozumiem, co masz na myśli. Co zatem miał na celu wasz projekt? Co próbowaliście zmienić?
00:17:00:21 - 00:17:04:05
Abigail Acton
Opowiedz mi trochę więcej o swoich celach i rezultatach.
00:17:04:10 - 00:17:28:07
Sharleen O’Reilly
Dobrze. W zasadzie były dwie... Choć nie, raczej trzy rzeczy, które zrobiliśmy inaczej. Pierwszą z nich było wykorzystanie smartfonów. Kobiety korzystają z nich bardzo intensywnie. Smartfony cieszą się wśród nich dużą popularnością. Kobiety sprawdzają swoje telefony kilka razy dziennie. Dzięki temu wsparcie trafia do nich wtedy, gdy go potrzebują. Na przykład gdy jest 3:00 nad ranem i młoda matka próbuje karmić dziecko piersią...
00:17:28:07 - 00:17:32:08
Sharleen O’Reilly
Może korzystać wtedy ze swojego telefonu. Tak samo jak podczas przerwy na lunch.
00:17:32:08 - 00:17:36:07
Abigail Acton
Do kogo się wtedy zwraca? Do grupy innych matek?
00:17:36:08 - 00:17:59:18
Sharleen O’Reilly
Dzięki aplikacji Bump2Baby and Me matki miały dostęp do biblioteki spersonalizowanych materiałów, w tym filmów i arkuszy informacyjnych napisanych prostym językiem. Materiały zawierały informacje, których matka może potrzebować w tym czasie. Może też wysłać wiadomość do swojego trenera - także wiadomość wideo, jeśli chce to zrobić.
00:17:59:18 - 00:18:07:16
Sharleen O’Reilly
I wiele kobiet to robiło, albo wysyłało wiadomości tekstowe - często pełne emotikon przedstawiających płacz, i...
00:18:07:16 - 00:18:13:10
Abigail Acton
Ojej! Jak rozumiem, po drugiej stronie byli trenerzy? To oni odczytywali te wiadomości?
00:18:13:16 - 00:18:38:01
Sharleen O’Reilly
Tak. Matki mogły korzystać ze wsparcia przeszkolonych trenerów, przedstawicieli sektora opieki zdrowotnej. Z naszej strony dbaliśmy o ich kwalifikacje w zakresie coachingu zdrowotnego. Dzięki temu matki miały możliwość kontaktu, w tym prowadzenia wideorozmów na żywo za pośrednictwem aplikacji, z trenerami. Brały też udział w umawianych spotkaniach.
00:18:38:01 - 00:19:01:17
Sharleen O’Reilly
Spotkania odbywały się na początku ciąży oraz w okresie połogu, gdy kobiety próbowały odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Gdy u matki wystąpiła cukrzyca ciążowa, odbywała dodatkową rozmowę, w ramach której sprawdzano, czy ma jakiekolwiek obawy dotyczące zmian, które musi wprowadzić w związku z zaleceniami dotyczącymi leczenia cukrzycy.
00:19:01:17 - 00:19:13:19
Abigail Acton
Mówimy więc o systemie wsparcia, który był znacznie bardziej spersonalizowany, bardziej dostępny i w pewnym sensie bardzo przystępny cenowo - jak rozumiem, ustaliliście, że można zapewnić tego rodzaju usługę za rozsądną kwotę?
00:19:13:19 - 00:19:47:00
Sharleen O’Reilly
Tak. W gruncie rzeczy udało nam się wykorzystać efekt skali. Każdy trener pomagał kilku kobietom. Liva Healthcaree to firma działająca w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, która obsługuje aplikację Bump2Baby and Me, działając w Danii i Zjednoczonym Królestwie. Jej zespół pomógł nam w wykorzystaniu opracowanej przez siebie i wykorzystywanej w ramach NHS platformy w celu zapewniania wsparcia zdrowotnego. Dzięki temu dysponowaliśmy zaufaną platformą, z której mogły korzystać kobiety. Jeden trener mógł wspierać nawet 150 matek.
00:19:47:01 - 00:19:48:10
Abigail Acton
Wspaniale. Brzmi jak naprawdę sprawne rozwiązanie.
00:19:48:13 - 00:20:11:02
Sharleen O’Reilly
Tak, tak właśnie było. Dodatkowo matki mogą działać w ramach sesji z trenerami, ale w razie potrzeby mają także możliwość kontaktów asynchronicznych. Matki otrzymywały wiadomości zwrotne, które mogły zawierać na przykład filmy. Trenerzy zwracali uwagę, że dana kobieta pracuje nad konkretną rzeczą, zatem może zwrócić uwagę na coś innego i zrobić coś nowego. Mogli też na przykład skomentować zdjęcie kolacji z poprzedniego dnia.
00:20:11:04 - 00:20:14:14
Sharleen O’Reilly
Jak wszyscy wiemy, połowę talerza powinny zajmować warzywa.
00:20:14:16 - 00:20:27:00
Abigail Acton
Tak. Czyli mówimy o bardzo spersonalizowanym wsparciu, które można przyrównać do prowadzenia za rękę w szczególnie trudnym momencie. Brzmi jak naprawdę świetne badanie. Gratulacje. Doskonała robota. Czy ktoś ma jakieś pytania do Sharleen? Tak, Knut-Inge?
00:20:27:02 - 00:20:46:00
Knut-Inge Klepp
Tak. Dziękuję. Robisz coś naprawdę ważnego i wyjątkowego. Zastanawiam się, czy dostrzegasz potencjał w budowaniu społeczności tych młodych kobiet, by wspierały się nawzajem lub mogły wziąć udział w dalszych badaniach.
00:20:46:04 - 00:21:10:02
Sharleen O’Reilly
Jak najbardziej. Mieliśmy forum, dzięki któremu kobiety mogły utrzymywać między sobą kontakty. Odkryliśmy jednak, że program trwał bardzo długo - nasze uczestniczki korzystały ze wsparcia przez 18 miesięcy, co jest praktycznie niespotykane w tym obszarze. Zwykle wsparcie trwa przez około sześć miesięcy.
00:21:10:04 - 00:21:42:21
Sharleen O’Reilly
To sprawiło, że nawiązywanie kontaktów z rówieśniczkami przez kobiety dołączające w różnych momentach było nieco trudniejsze - mieliśmy nadzieję, że mimo wszystko nawiązywanie znajomości pójdzie sprawniej. Niestety, ze względu na to, że uczestniczki dołączały w różnych momentach, brakowało poczucia wspólnoty i przynależności wynikającego ze wspólnej realizacji jakiegoś przedsięwzięcia. Na szczęście mamy środki na przeprowadzenie kolejnej odsłony naszego projektu.
00:21:42:22 - 00:21:43:15
Abigail Acton
To wspaniała wiadomość.
00:21:43:15 - 00:21:45:15
Sharleen O’Reilly
Nazwaliśmy go Baby and Me Plus.
00:21:45:15 - 00:21:48:03
Abigail Acton
Świetnie. Brawo, moje gratulacje!
00:21:48:05 - 00:22:18:16
Sharleen O’Reilly
Dziękuję! Projekt jest finansowany w ramach europejskiego programu partnerskiego Horyzont. Będziemy prowadzić naszą inicjatywę w nowych państwach. Tym razem zamierzamy opracować aplikację w czterech różnych językach - dotychczas w trzech państwach używaliśmy języka angielskiego, a w jednym języka hiszpańskiego. Dodatkowo wszystkie kobiety dołączą do projektu w tym samym momencie. Zakładamy, że forum pozwalające na wzajemne wspieranie się będzie cieszyło się większą popularnością, ponieważ uczestniczki będą odczuwały bliskość i poczucie wspólnoty.
00:22:18:16 - 00:22:20:19
Abigail Acton
Zgadza się, powstanie bardziej spójna grupa.
00:22:20:19 - 00:22:36:03
Sharleen O’Reilly
Zdajemy sobie sprawę, że to naprawdę ważne - jak sam zauważyłeś, kobiety są ekspertkami, jeśli chodzi o ich własne życie. Nie mają sobie równych. Podczas każdego spotkania z lekarzami dzielą się własnymi doświadczeniami.
00:22:36:03 - 00:22:56:01
Abigail Acton
To naprawdę wspaniała sprawa, Sharleen. Niesamowita robota. Brawo! Jestem pod wrażeniem twojej dotychczasowej ciężkiej pracy. Jason, przejdźmy teraz do ciebie i twoich badań. Badanie i usuwanie przeszkód ograniczających stosowanie słodzików było jednym z celów projektu SWEET. Drugim było badanie ryzyka i korzyści wynikających z zastąpienia cukru. Czy możesz nam wyjaśnić, czemu zainteresowałeś się akurat znaczeniem i charakterem słodzików?
00:22:56:03 - 00:22:59:06
Abigail Acton
Dlaczego uważasz, że są naprawdę istotne?
00:22:59:12 - 00:23:23:02
Jason Halford
Jak wiadomo, cukier ma istotny wpływ na problem otyłości, z którym borykamy się w Europie. Wiele osób dorosłych w Europie żyje z otyłością lub nadwagą. Wiemy też, że cukier jest jedną z przyczyn wysokiej kaloryczności produktów. Wiemy, że cukier w słodzonych napojach wpływa na apetyt, co prowadzi do objadania się. Dodatkowo wpływa na układ nagrody w mózgu.
00:23:23:08 - 00:24:09:15
Jason Halford
Wywoływane przez cukier odczucia prowadzą do objadania się. Przez długi czas wielu producentów traktowało słodziki jako sposób na zastąpienie cukrów - głównie w napojach, rzadko zaś w żywności. Obecnie słodziki coraz częściej znajdują zastosowanie w produktach spożywczych. Ich stosowanie wciąż wiąże się jednak z niepewnością. Widzimy wiele obaw, zarówno w środowisku naukowym, jak i w społeczeństwie. Choć badania doświadczalne i długotrwałe obserwacje wskazują, że przynajmniej niektóre słodziki są korzystne ze względu na możliwość kontroli apetytu i wagi, wiele danych obserwacyjnych i epidemiologicznych sugeruje, że
00:24:09:15 - 00:24:17:04
Jason Halford
ich spożywanie może prowadzić do otyłości. Niekorzystne skutki kardiometaboliczne stanowią problem, który jest
00:24:17:08 - 00:24:24:21
Abigail Acton
To naprawdę ciekawe, Jason. związany z otyłością. Czy mógłbyś pokrótce wyjaśnić ten związek? Mam na myśli to, że brzmi to dość nieintuicyjnie.
00:24:24:24 - 00:24:27:01
Jason Halford
Zgadza się, to brzmi bardzo nieintuicyjnie.
00:24:27:03 - 00:24:49:14
Jason Halford
Niektórzy sugerują, że występuje tu odwrotna zależność - to otyłość zwiększa konsumpcję słodzików, a nie konsumpcja słodzików zwiększa otyłość. Badania obserwacyjne obejmują duże grupy pacjentów. Dzięki temu są wspaniałe. Możemy obserwować grupy żyjące i funkcjonujące w prawdziwym świecie. Wiele z tych badań opiera się jednak na odpowiedziach samych badanych, w tym dotyczących spożywanych posiłków.
00:24:49:14 - 00:25:22:02
Jason Halford
Samodzielnie zgłaszane dane na temat żywienia mogą stanowić problem, ale istnieją pewne sposoby, które stanowią rozwiązanie. Można wykonać badania moczu pod kątem występowania niektórych substancji słodzących. Nie wszystkie substancje słodzące można przetestować biologicznie, ale istnieją rozwiązania także tego problemu. Byliśmy naprawdę zainteresowani zgłębieniem tego zagadnienia. Chcieliśmy sprawdzić, czy zastąpienie cukru tradycyjnymi i nowymi niskokalorycznymi lub bezkalorycznymi słodzikami oraz substancjami zwiększającymi słodkość, może stanowić skuteczne i bezpieczne narzędzie do walki z otyłością i związanymi z nią chorobami.
00:25:22:04 - 00:25:38:11
Jason Halford
Interesował nas także wpływ zastąpienia cukru słodzikami na środowisko i ekologię. Byliśmy ciekawi, czy przełoży się to na jakiekolwiek korzyści. Mogło też oczywiście zaszkodzić. W tym celu przeprowadziliśmy badania oparte na modelowaniu całego cyklu życia. Obejmowały każdą substancję, którą porównywaliśmy w ramach badań z cukrem.
00:25:38:13 - 00:26:02:20
Abigail Acton
To brzmi jak naprawdę złożone i kompleksowe badanie - ale nie w zły sposób. To naprawdę intrygujące zagadnienie. Badacie naprawdę wiele czynników. Niestety, nie mamy czasu na omówienie ich wszystkich, zatem spójrzmy na dwa z nich - bezpieczeństwo i postrzeganie przez konsumentów. Zacznijmy od bezpieczeństwa. Wielokrotnie słyszałam twierdzenia, że niektóre słodziki mogą być szkodliwe dla zdrowia i nie tylko.
00:26:03:00 - 00:26:06:16
Abigail Acton
Czego udało się wam dowiedzieć na temat bezpieczeństwa słodzików?
00:26:06:18 - 00:26:33:24
Jason Halford
Przeprowadziliśmy liczne badania dotyczące bezpieczeństwa, zarówno krótkotrwałe, jak i w średnim ujęciu czasowym. Przeprowadziliśmy także trwające rok badanie realizowane w ośrodkach w całej Europie, w ramach którego analizowaliśmy zastąpienie cukru niskokalorycznymi słodzikami, porównując tę zmianę do typowych zaleceń wskazujących na konieczność ograniczenia spożycia cukru. Punktem odniesienia dla naszych badań było utrzymanie i zrzucanie wagi. Mierzyliśmy masę ciała, masę tkanki tłuszczowej i jej rozkład, a także skład mikroflory jelitowej.
00:26:33:24 - 00:26:59:14
To ostatnie wynikało z pewnych obaw dotyczących wpływu słodzików. Przyglądaliśmy się również temu, czy zmiany wywołane przez słodziki są korzystne, czy nie - badaliśmy kardiometaboliczne czynniki ryzyka, glukozę i insulinę, a także markery bezpieczeństwa, w tym wpływ na alergie. Co ciekawe, przyjrzeliśmy się także zachciankom i preferencjom żywieniowym. W niektórych kręgach naukowych panuje przekonanie, że słodziki zwiększają chęć spożywania słodkich potraw, co może zwiększać spożycie cukru.
00:26:59:14 - 00:27:05:03
Jason Halford
To oznacza, że mogą negować wszystkie pozytywne skutki. Przyjrzeliśmy się również skutkom ubocznym, w tym zaburzeniom układu pokarmowego i bólom głowy.
00:27:05:03 - 00:27:06:22
Abigail Acton
Poczekaj chwilę. O jakich zaburzeniach mówisz?
00:27:06:23 - 00:27:15:02
O zaburzeniach układu pokarmowego. Niektóre substancje są metabolizowane w jelitach, co może powodować pewne objawy, jeśli dużo się ruszasz lub zmieniasz dietę.
00:27:15:05 - 00:27:17:17
Abigail Acton
Do jakich wniosków doszliście dzięki przeprowadzonym badaniom?
00:27:17:19 - 00:27:43:03
Jason Halford
Pacjenci stosujący słodziki byli w stanie zrzucić więcej kilogramów i utrzymać wagę na niższym poziomie - średnio udało im się zrzucić około 7,2 kilograma, natomiast uczestnicy badania należący do grupy kontrolnej uzyskali wynik 5,6 kilograma po upływie roku. Występuje zatem klinicznie istotna różnica na korzyść słodzików. Zastąpienie cukru w diecie może być bezpiecznym i skutecznym narzędziem w walce z otyłością i związanymi z nią chorobami.
00:27:43:08 - 00:27:52:22
Jason Halford
Spożywanie słodzików samo w sobie nie miało negatywnego wpływu na zdrowie kardiometaboliczne ani nie wpływało na mikroflorę jelit.
00:27:53:01 - 00:28:21:17
Abigail Acton
Jak wspominałeś, niektórzy twierdzili, że słodziki mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie. Twoje badanie wykazało, że tak nie jest. Świetnie. Dobrze. Przejdźmy teraz do kwestii postrzegania przez konsumentów. Jak sam wiesz, jako badacz możesz przeprowadzić badania i wyciągnąć wnioski. Jednocześnie cały problem polega na tym, że musimy dotrzeć do ludzi, którym staramy się pomóc, a następnie zmotywować ich do działania.
00:28:21:19 - 00:28:25:08
Abigail Acton
Co udało wam się ustalić w kontekście postrzegania i opinii publicznej?
00:28:25:10 - 00:28:46:15
Jason Halford
Udało nam się uzyskać szereg interesujących rezultatów, zwłaszcza jeśli przyjrzymy się poszczególnym narodowościom. Widzimy zupełnie różne podejścia do słodzików, jak i do wiarygodności badań dotyczących substancji słodzących. Konsumenci nie zawsze ufają naukowcom i nie zawsze pokładają wiarę w badaniach. Kolejny interesujący wniosek dotyczy różnic w podejściach związanych z płcią i wiekiem - rezultaty były zupełnie różne w poszczególnych państwach.
00:28:46:17 - 00:29:09:19
Jason Halford
Ustaliliśmy jednak, że wszyscy konsumenci szukali sposobów na ograniczenie spożycia cukru. Brali pod uwagę możliwość zastąpienia cukru słodzikami w celu utrzymania masy ciała i zmniejszenia łaknienia cukru, które stanowiło duży problem przy próbach zastępowania dotychczasowych wyborów produktami niesłodzonymi. Moim zdaniem wiele problemów wynikało z wcześniejszych doświadczeń.
00:29:09:21 - 00:29:34:02
Jason Halford
Niektóre starsze produkty są uważane za mniej smaczne lub mniej słodkie niż ich odpowiedniki słodzone cukrem. W niektórych przypadkach problemem był także chemiczny posmak, który odrzucał konsumentów, którzy chcieli zastąpić cukier słodzikami. Konsumenci chętniej spożywali słodziki roślinne i substancje, które uważali za naturalne.
00:29:34:02 - 00:29:35:10
Abigail Acton
Tak właśnie myślałam.
00:29:35:10 - 00:29:49:03
Jason Halford
Mowa o słodzikach takich jak stewia. Nie ma znaczenia, że stewia jest produkowana w fabryce. Konsumenci uważają ją za naturalny składnik, w przeciwieństwie do tak zwanych sztucznych słodzików. Natomiast określenie składnika mianem sztucznego odrzuca wiele osób.
00:29:49:03 - 00:30:02:06
Abigail Acton
To potrafi naprawdę zniechęcić. Tak. Z drugiej strony - stewia to roślina, cukier też pochodzi z roślin. Zatem nie ma problemu. Tak. Dziękuję, Jason. To było naprawdę ciekawe. Przeprowadziliście naprawdę fascynujące badania. Dziękuję. Czy ktoś chciałby o coś zapytać Jasona? Tak. Sharleen?
00:30:02:08 - 00:30:35:24
Sharleen O’Reilly
Tak. To naprawdę wyjątkowe badanie. Jestem bardzo ciekawa, jak wygląda kwestia wpływu słodzików w czasie ciąży. Czy analizowaliście to zagadnienie? Istnieją dane i dowody wskazujące, że różne substancje słodzące mogą w różny sposób wpływać na ciąże. O ile się nie mylę, nie mamy jasnych danych dotyczących dzieci. Obserwujemy jednak zróżnicowany wpływ słodzików w zależności od płci, co jest trochę dziwne, jednak sprawdza się w przypadku modeli zwierzęcych. Czy udało wam się dokonać jakichkolwiek obserwacji w ramach waszego projektu? Analizowaliście to zagadnienie?
00:30:36:01 - 00:30:54:24
Nie zajmowaliśmy się tym zagadnieniem. Wśród uczestniczek naszego badania nie było kobiet w ciąży. O ile mnie pamięć nie myli, ciąża była jednym z kryteriów wykluczenia, choć rekrutowaliśmy rodziny - chcieliśmy również zbadać dzieci pod tym kątem. Niestety, nasze badania realizowaliśmy w trakcie pandemii. Mieliśmy wiele problemów, by namówić dorosłych do przyjścia do laboratorium. Mieliśmy wiele problemów we wszystkich państwach, w których prowadziliśmy prace.
00:30:55:05 - 00:31:20:10
Jason Halford
Szczególnie surowe przepisy obowiązywały w Niderlandach i Kopenhadze. W Grecji było nieco łatwiej. Ze względu na to wszystko nie analizowaliśmy tego zagadnienia. Ale jak najbardziej - rzeczy, o których mówisz, są badane na podstawie modeli, aby sprawdzić potencjalnie szkodliwe lub groźne skutki stosowania słodzików. Takie substancje nie są dozwolone na rynku. Warto przy tym pamiętać, że każdy słodzik jest inną substancją chemiczną.
00:31:20:10 - 00:31:36:19
Jason Halford
Ludzie często twierdzą, że wszystkie słodziki, to jedno i to samo. Jest ich bardzo wiele i wciąż pojawiają się nowe produkty, dlatego tak istotne jest prowadzenie badań i analiz na bieżąco.
00:31:36:21 - 00:31:53:23
Abigail Acton
Zgadzam się. Mogę sobie tylko wyobrazić, jak wielkie jest zapotrzebowanie na takie substancje. Naprawdę świetnie mi się z wami rozmawiało. To fascynujące, że podchodzicie do tego samego problemu z różnych perspektyw. Zwłaszcza, że celem jest poprawa sytuacji pacjentów. Bardzo dziękuję za wasze badania i za poświęcony czas!
00:31:54:00 - 00:31:54:09
Sharleen O’Reilly
Dziękuję.
00:31:54:12 - 00:31:56:00
Jason Halford
Dziękuję bardzo.
00:31:56:02 - 00:31:56:10
Jason Halford
00:31:56:12 - 00:31:57:00
Knut-Inge Klepp
Dziękuję.
00:31:57:04 - 00:32:00:04
Abigail Acton
Do zobaczenia!
00:32:00:06 - 00:32:22:10
Abigail Acton
Jeśli spodobał Ci się ten odcinek, zachęcam do obserwowania nas w serwisach Spotify i Apple. Zajrzyj też na stronę naszego podcastu w serwisie CORDIS. Zachęcam również do zasubskrybowania naszego podcastu – dzięki temu nie ominą cię informacje na temat najciekawszych badań naukowych finansowanych przez UE. Jeśli lubisz nas słuchać, możesz powiedzieć o nas znajomym! Mówiliśmy już o zrobotyzowanych kombajnach, które są w stanie zrywać dojrzałe winogrona z winorośli bez ich uszkadzania.
00:32:22:12 - 00:32:41:15
Abigail Acton
Mówiliśmy też o samolotach spalających wodór i burgerach ze świerszczy. Zapraszam do przesłuchania pozostałych 55 odcinków podcastu – z pewnością znajdziesz w nich coś, co pobudzi twoją ciekawość. Być może uczestniczysz w projekcie lub chcesz uzyskać dofinansowanie. Zapraszamy do serwisu CORDIS, gdzie znajdziesz informacje, czym zajmują się inni badacze zajmujący się twoją dziedziną. Zajrzyj na nasz portal i poznaj badania, które zmieniają świat.
00:32:41:17 - 00:32:48:19
Abigail Acton
Czekamy także na wiadomości, informacje i opinie. Możesz skontaktować się z nami pod adresem editorial@cordis.europa.eu. Do usłyszenia!
Narzędzia ułatwiające dokonywanie zdrowszych wyborów żywieniowych
Otyłość i nadwaga to problemy, które dotykają dzieci w Unii Europejskiej i na całym świecie. Możemy mówić już o epidemii - w niektórych krajach problem dotyczy nawet 40 % dzieci. Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przewiduje, że do 2050 roku liczba osób cierpiących na tę chorobę w samej Unii Europejskiej wzrośnie do ponad 72 milionów. Nastolatek z nadwagą ma duże szanse stać się dorosłym chorującym na otyłość - chorobę, która zwiększa ryzyko wystąpienia szeregu problemów zdrowotnych, od cukrzycy typu 2, nadciśnienia i choroby wieńcowej, przez zaburzenia psychiczne i problemy wpływające na jakość życia. Działania mające na celu walkę z otyłością dzieci są trudne do wdrożenia, a przestrzeganie zaleceń bywa wyzwaniem. Czy zaangażowanie nastolatków w proces opracowywania rozwiązań, które mają im pomóc, może coś zmienić? Jednym z sygnałów ostrzegawczych wskazujących na ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 jest cukrzyca ciążowa, która jest najczęstszym powikłaniem ciąży. Czy zaangażowanie kobiet w procesy decyzyjne może zmniejszyć ryzyko wystąpienia otyłości u matek? Dokonywanie właściwych wyborów jest prostsze, gdy dostępne są zdrowsze alternatywy dla produktów, które mogą mieć negatywny wpływ na zdrowie. Czy wykorzystujemy w pełni potencjał słodzików? Jeśli nie, dlaczego? Jakie korzyści może przynieść ich stosowanie? Jak odpowiedzą na te i inne ważne pytania nasi zaproszeni goście? Wszyscy otrzymali wsparcie w ramach funduszy Unii Europejskiej przeznaczonych na badania i innowacje. Dziś wnioskami ze swoich badań podzielą się z nami: Knut-Inge Klepp(odnośnik otworzy się w nowym oknie), specjalny doradca w Norweskim Instytucie Zdrowia Publicznego(odnośnik otworzy się w nowym oknie) i wykładowca zajmujący się żywieniem w kontekście zdrowia publicznego na Uniwersytecie w Oslo(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Jego zainteresowania obejmują działania prozdrowotne wśród dzieci i młodzieży oraz sposoby na angażowanie młodych ludzi w działania, które mogą zmieniać ich życia. Wszystkie te możliwości analizował w ramach projektu CO-CREATE. Sharleen O'Reilly(odnośnik otworzy się w nowym oknie), koordynatorka projektu IMPACT DIABETES B2B, jest dietetyczką i wykładowczynią zajmującą się odżywianiem na University College Dublin(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Irlandii. Jej badania skupiają się na próbach poprawy zdrowia kobiet i dzieci dzięki profilaktyce chorób przewlekłych, takich jak choroby serca czy cukrzyca, poprzez zmianę zachowań i działania prozdrowotne. Jason Halford(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jest profesorem psychologii na Uniwersytecie w Leeds(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Interesuje się otyłością, zachowaniami związanymi z odżywianiem i apetytem. Jest członkiem zarządu Europejskiej Koalicji na rzecz Osób Żyjących z Otyłością i koordynatorem projektu SWEET.
Czekamy na Wasze opinie!
Jeśli chcesz podzielić się z nami swoją opinią na temat naszych podcastów, napisz do nas! Wszelkie komentarze, pytania lub sugestie prosimy przesyłać na adres editorial@cordis.europa.eu.
Słowa kluczowe
Kraje
Irlandia, Norwegia, Zjednoczone Królestwo