Pierwszy komercyjny satelita badawczy otwiera nowy rozdział w historii astronomii
Rozbłyski gwiazd mogą radykalnie zmienić atmosferę orbitujących wokół nich egzoplanet, potencjalnie wpływając na ich zdolność do podtrzymywania życia. Obserwacja tych zjawisk, szczególnie w świetle ultrafioletowym, jest niezbędna do zrozumienia ich oddziaływania. Atmosfera Ziemi pochłania światło ultrafioletowe, uniemożliwiając obserwacje z powierzchni.
Rozszerzenie dostępu do światła ultrafioletowego
Teleskopy kosmiczne, w tym Kosmiczny Teleskop Hubble’a i Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba, zapewniają szereg możliwości w zakresie analizy widma ultrafioletowego, ale ich dostępność jest ograniczona ze względu na wysoki popyt i wykorzystanie tych teleskopów do badania wielu zagadnień astronomicznych. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu MAUVE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zaprezentował małego satelitę Mauve typu CubeSat o rozmiarze 16U wyposażonego w 13-centymetrowy teleskop zaprojektowany z myślą o monitorowaniu aktywności magnetycznej gwiazd i gromadzeniu danych w zakresie ultrafioletu. „Satelita Mauve został wyniesiony na orbitę w listopadzie 2025 roku na pokładzie rakiety SpaceX Transporter-15, wchodząc na synchroniczną ze Słońcem niską orbitę okołoziemską na wysokości około 510 kilometrów. Pierwsze obserwacje światła zostały zarejestrowane w lutym 2026 roku podczas obserwacji gwiazdy Eta Ursae Majoris(odnośnik otworzy się w nowym oknie) podczas 5-sekundowej ekspozycji”, zauważa koordynator projektu i dyrektor generalny spółki Blue Skies Space, dr Marcell Tessenyi. Widmo ściśle odpowiadało archiwalnym danym zebranym przez teleskop Hubble’a dla tej gwiazdy, co stanowi potwierdzenie osiągów nowego instrumentu. „Dzięki możliwości długotrwałej obserwacji gwiazd w ultrafiolecie, satelita Mauve pozwoli naukowcom śledzić zmiany aktywności gwiazd na przestrzeni tygodni, miesięcy, a nawet lat”, wyjaśnia Tessenyi. Misja wypełnia krytyczne luki w badaniach astronomicznych, w szczególności długotrwałych analiz zachowania gwiazd w czasie. „Satelita Mauve został zaprojektowany z myślą o monitorowaniu zjawisk takich jak aktywność magnetyczna, rozbłyski i emisje przejściowe, pozwalając nam na wyciąganie wniosków dotyczących dynamicznych procesów, których nie jesteśmy w stanie badać na podstawie statycznych obserwacji”, dodaje Tessenyi.
Inteligentny projekt poszerza możliwości satelitów
Sukces misji opiera się na szeregu nowatorskich technologii opracowanych z myślą o platformie CubeSat. Nowy system zasilania zapewnia większą odporność dzięki podwojeniu liczby ogniw akumulatorów i zmniejszenie maksymalnego napięcia magistrali, umożliwiając działanie nawet w przypadku awarii ogniwa. Inteligentny sterownik ładunku stanowi niezawodny interfejs między platformą a jej ładunkiem, zwiększając niezawodność i możliwość ponownego wykorzystania w przyszłych misjach. Platforma została również wyposażona w zaawansowany system określania i kontroli położenia, który łączy technologię żyroskopową i dane na temat ładunku, aby zapewnić niezwykle wysoką precyzję wskazań, co ma kluczowe znaczenie dla wysokiej jakości obserwacji odległych gwiazd. Ładunek obejmuje 13-centymetrowy teleskop połączony światłowodami ze spektrometrami. Filozofia konstrukcji Mauve kładzie nacisk na wykorzystanie zmodyfikowanych komercyjnych komponentów, takich jak teleskop zaadaptowany z laserowego systemu łączności satelitarnej. Pozwala to zrównoważyć koszty i osiągi, umożliwiając sprawne opracowywanie nowych rozwiązań przy ograniczeniu zapotrzebowania na nowatorskie koncepcje.
Duży potencjał badawczy małych satelitów
Satelita Mauve przeszedł z 3. do 6. poziomu gotowości technologicznej (TRL 3-6) w czasie realizacji projektu, a badacze dowiedli możliwości gromadzenia wysokiej jakości danych naukowych. Realizacja misji wykazała, że małe satelity typu CubeSat mogą skutecznie wykonywać spektrofotometrię jasnych gwiazd bez konieczności stosowania dużych luster, detektorów kriogenicznych lub tłumienia termicznego światła rozproszonego. „Osiągnięcie to stanowi impuls do rozwoju tanich i łatwych do wyniesienia na orbitę satelitów badawczych. Dowodzi też, że istotne badania astronomiczne mogą być prowadzone przy pomocy małych satelitów zbudowanych szybko i przy niskich kosztach”, podkreśla Tessenyi. Blue Skies Space, organizacja odpowiedzialna za projekt Mauve, ma w planach także inne ambitne projekty, w tym misję Twinkle(odnośnik otworzy się w nowym oknie) mającą na celu badanie egzoplanet i konstelację satelitów(odnośnik otworzy się w nowym oknie) wokół Księżyca w celu zbadania sygnałów radiowych pochodzących z kosmicznych ciemnych wieków.
