Wprowadzenie perspektywy historycznej do ochrony przyrody
Inicjatywy na rzecz ochrony przyrody, w tym ruch na rzecz przywracania do stanu dzikiego, mają swoje korzenie w przeszłości. W rzeczywistości wiele współczesnych inicjatyw na rzecz ochrony przyrody wykorzystuje konkretne idee z przeszłości, aby uzasadnić przyszłe działania ochronne. „Ochronę przyrody często przedstawia się jako przyszłościową i ekologiczną, ale często opiera się ona na wybiórczych wyobrażeniach z przeszłości – przywracaniu nietkniętej dzikiej przyrody, tradycyjnych krajobrazów kulturowych, zaginionych gatunków oraz rzekomo harmonijnych relacji między człowiekiem a naturą”, mówi Luregn Lenggenhager(odnośnik otworzy się w nowym oknie), adiunkt w Centrum Studiów Afrykańskich Uniwersytetu w Bazylei(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez Lenggenhagera w ramach finansowanego ze środków UE projektu PANATURE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) takie odniesienia do przeszłości różnią się między sobą, na przykład, w południowej Afryce i europejskich Alpach. Jak wyjaśnia badacz: „Często odtwarzają one starsze kolonialne podziały na dawne «dzikie» kolonie i «uprawiane» krajobrazy europejskie”. Ponieważ przeszłość przywoływana w kontekście ochrony przyrody może kształtować współczesne prawa do gruntów, poczucie przynależności, wykluczenie oraz przyszłą politykę środowiskową, Lenggenhager twierdzi, że historycy i szeroko pojęte nauki humanistyczne muszą aktywnie angażować się w debaty dotyczące ochrony przyrody. „Poprzez projekt PANATURE starałem się rozwinąć podejście do ochrony przyrody oparte na wiedzy historycznej, sprawiedliwe społecznie i krytycznie refleksyjne”, dodaje.
Odwołania do przeszłości mają kluczowe znaczenie dla renaturyzacji
W ramach projektu wspieranego przez program działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) Lenggenhager połączył bardzo konkretne lokalne historie – zarówno z wiejskich obszarów południowej Afryki, jak i europejskich Alp – z szerszymi debatami na temat ochrony przyrody, renaturyzacji i przyszłości środowiska. Na podstawie tych badań Lenggenhager doszedł do wniosku, że odniesienia do przeszłości mają kluczowe znaczenie dla przywracania przyrody do stanu pierwotnego i powiązanych podejść do ochrony przyrody, nawet jeśli twierdzi się, że takie projekty są zorientowane na przyszłość lub wykraczają poza historyczne punkty odniesienia. Jak wyjaśnia: „Historia to nie tylko tło dla działań na rzecz ochrony przyrody, ale także element uzasadniający te działania i nadający im siłę polityczną”. Lenggenhager jest szczególnie dumny, że jego badania umożliwiły bliskie i intensywne dyskusje oraz wymianę poglądów z kolegami z południowej Afryki, pozwalając im rozpocząć nowe projekty, a także prowadzić własne badania na Globalnej Północy. „Projekt ten pozwolił mi – wspólnie z moimi współpracownikami – przeciwstawić się niektórym narracjom propagowanym przez wysoce elitarnych i wpływowych działaczy na rzecz ochrony przyrody oraz ujawnić historie ludzi dotkniętych opresyjnymi projektami ochrony przyrody”, zauważa Lenggenhager.
Przyszłości ochrony przyrody nie da się oddzielić od przeszłości
Projekt PANATURE wzmocnił rolę badań historycznych w bieżących debatach dotyczących ochrony przyrody, jednocześnie podważając elitarne narracje oraz inicjatywy w tej dziedzinie zwiększające nierówności i wpływające negatywnie na biednych. „Pokazuje to, że przyszłości ochrony przyrody nie da się oddzielić od historii, która służy do tworzenia jej wyobrażeń i legitymizacji”, zauważa Lenggenhager. Artykuł, rozwijający tę tezę, jest obecnie w trakcie recenzji, a skierowany do szerokiej publiczności tekst, opublikowany w czasopiśmie „Geschichte der Gegenwart”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (strona internetowa w języku niemieckim) przedstawia niektóre z wyników badań. Projekt przyczynił się również do powstania przyjętego do publikacji, współautorskiego wstępu do monografii pod redakcją Ute Dieckmann(odnośnik otworzy się w nowym oknie) poświęconej ochronie przyrody w Niemczech i Namibii. „Jestem przekonany, że te wyniki badań i publikacje będą wzmacniać pozycję osób, których historie zostały pominięte, i pomogą im jeszcze wyraźniej zadawać pytania o społeczne i ekologiczne konsekwencje obowiązujących narracji”, podsumowuje Lenggenhager.
