Świetlana przyszłość słoneczników odpornych na suszę
Blisko 75 % wszystkich słoneczników, które trafiły do nas z Ameryki Północnej, jest uprawiane na terenie Starego Kontynentu. Jednak skutki postępującej zmiany klimatu, w tym wzrost temperatur i niedobory wody, negatywnie odbijają się na wydajności upraw. Opracowanie odmian odpornych na suszę i stres poprawi wytrzymałość upraw i ograniczy zależność Europy od importowanych olejów nasiennych, a także pozwoli na ograniczenie ilości wody potrzebnej do nawadniania, co przełoży się na większą odporność na skutki zmiany klimatu. „Jednocześnie obserwujemy wzrost popytu na białka pochodzenia roślinnego”, zauważa Nicolas Langlade, koordynator projektu HelEx(odnośnik otworzy się w nowym oknie) z ramienia Narodowego Instytutu Badań nad Rolnictwem, Żywnością i Środowiskiem(odnośnik otworzy się w nowym oknie) (INRAE) we Francji. „Nasiona słonecznika składają się w około 43 % z oleju i 17 % z białka. Są wykorzystywane przede wszystkim w produkcji pasz dla zwierząt, ale istnieje także możliwość wykorzystania tych składników w żywności przeznaczonej do spożycia przez ludzi”.
Nowe odmiany słonecznika odporne na skutki zmiany klimatu
Zespół projektu HelEx miał na celu rozwój produkcji słoneczników w Europie dzięki zwiększeniu odporności roślin na suszę i upały. Langlade nazywa nowe odmiany „słonecznikami dostosowanymi do skutków zmian klimatu”. W tym celu badacze połączyli konwencjonalne metody hodowli z najnowocześniejszymi metodami edycji genów. W pracach wzięło udział łącznie 17 organizacji partnerskich, a także naukowcy, hodowcy roślin, przedstawiciele małych i średnich przedsiębiorstw biotechnologicznych oraz hodowcy. Opierając się na wcześniejszych badaniach, które doprowadziły do wskazania obszarów genomu odpowiedzialnych za odporność słoneczników na suszę, naukowcy przebadali dzikie odmiany słoneczników występujące w suchych regionach Stanów Zjednoczonych. Wskazane na podstawie tych badań odmiany charakteryzujące się największą odpornością na suszę zostały następnie skrzyżowane z komercyjnymi odmianami europejskimi. Obecnie do zakończenia prac w ramach projektu pozostał zaledwie rok, a badacze prowadzą ostatnie próby polowe nowych odmian słonecznika we Francji, w Niemczech, na Węgrzech, w Rumunii oraz w Serbii, aby upewnić się, że zastosowane techniki prowadzą do uzyskania roślin bardziej odpornych na suszę i upały. Podejmując odpowiednie działania już dziś, zespół projektu HelEx chce zapewnić europejskim hodowcom słonecznika możliwość dostosowania się i przygotowania do nowych warunków klimatycznych. „Jeśli nie podejmiemy żadnych działań, plony słonecznika spadną, a uprawy na terenie Grecji czy Bułgarii mogą stać się nieopłacalne”, dodaje Langlade. Opracowanie odmian słonecznika odpornych na suszę i dostosowanych do skutków zmiany klimatu udostępni nowe możliwości rynkowe rolnikom w krajach Europy Północnej. Partnerzy przemysłowi projektu (spółki Limagrain, RAGT i Lidea, reprezentowane przez spółkę Innolea, a także MAS Seeds i Syngenta) mają nadzieję, że w przyszłości uda się wprowadzić te gotowe na nową rzeczywistość klimatyczną odmiany hybrydowe w całej Europie.
Od owadów zapylających po białko - odkrywanie nowej wartości słoneczników
Aby słoneczniki stały się bardziej atrakcyjne dla owadów zapylających, badacze wskazali geny odpowiedzialne za barwę kwiatów widoczną w promieniach UV oraz zawartość cukru w nektarze. „Odkryliśmy między innymi, że pszczoły są w stanie rozpoznać różnice w mikrobiomie nektaru”, zauważa Langlade. „Bardziej pociągają je określone rodzaje drobnoustrojów”. W rezultacie powstała odmiana słonecznika, którą rolnicy mogą uprawiać w celu przyciągnięcia owadów zapylających, co pozwala poprawić wydajność plonów okolicznych upraw. „Nowa odmiana słonecznika wytwarza sześciokrotnie więcej nektaru i pyłku niż odmiany konwencjonalne”, zauważa Langlade. „Nasze słoneczniki kwitną także latem, czyli w okresie, kiedy wiele rojów pszczół głoduje - wiosną owady zapylające mają dostęp do znacznie większej ilości pożywienia. To także świetna wiadomość dla producentów miodu”. W ramach projektu badacze prowadzili także prace nad wskazaniem genów odpowiedzialnych za cechy takie jak zawartość białka w roślinie. Nasiona słonecznika o wyższej zawartości białka mogą zaspokoić rosnący popyt konsumentów na białko pochodzenia roślinnego, pomagając Europie w odejściu od emisyjnej produkcji białka zwierzęcego oraz importowanej soi, wzmacniając w ten sposób odporność, konkurencyjność i zrównoważony rozwój europejskiego sektora rolno-spożywczego. Nowa odmiana słonecznika przechodzi obecnie rygorystyczny proces rejestracji w celu wprowadzenia jej na rynek. Langlade spodziewa się, że nowe odmiany trafią na rynek w 2028 roku.
