W jaki sposób zielona infrastruktura może zwiększyć odporność gospodarczą i klimatyczną
Środowiska miejskie zmagają się z problemem zmian klimatu oraz ich skutkami, z których wiele może się wzajemnie potęgować. „Wiele miast charakteryzuje się gęstą zabudową, nieprzepuszczalnymi nawierzchniami i dużym natężeniem ruchu, co zwiększa stres cieplny, pogarsza jakość powietrza i ogranicza różnorodność biologiczną”, wyjaśnia Ksenija Napast, koordynatorka projektu Upsurge(odnośnik otworzy się w nowym oknie) ze słoweńskiego instytutu rozwoju E-zavod(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Miasta stoją również przed specyficznymi wyzwaniami związanymi z zarządzaniem i wdrażaniem działań adaptacyjnych, ponieważ oprócz budowy infrastruktury muszą również zapewnić dostęp do danych, finansowanie, długoterminową konserwację, akceptację społeczną oraz jasny podział odpowiedzialności. W ramach projektu Upsurge swoje siły połączyli obywatele, urzędnicy państwowi, badacze i organizacje lokalne, aby sprostać tym wyzwaniom poprzez wykorzystanie rozwiązań opartych na przyrodzie (NbS), narzędzi cyfrowych i ram zarządzania oraz przekształcając przestrzenie miejskie w miejsca regeneracji środowiska.
Dążenie do rozwiązań opartych na przyrodzie
W ramach projektu Upsurge z powodzeniem zademonstrowano szereg rozwiązań w pięciu europejskich miastach. „Projekt łączy wiedzę, narzędzia i doświadczenia, aby pomóc miastom w wyborze, planowaniu i wdrażaniu dostosowanych do lokalnych warunków rozwiązań NbS na rzecz regeneracyjnego rozwoju miejskiego”, dodaje Napast. W Belfaście w Wielkiej Brytanii w ramach projektu przekształcono zaniedbane tereny w społeczny ogród agroekologiczny, przywracając żyzność gleb i zwiększając różnorodność biologiczną. Zorganizowano również działania edukacyjne, które sprzyjały nawiązywaniu nowych więzi społecznych. W Bredzie w Holandii dzielnica z lat 60. XX w. została zregenerowana dzięki ogrodom deszczowym o wysokiej różnorodności biologicznej, drzewom i rowom biologicznym, które pomagają zwalczać silny stres cieplny, wychwytywać intensywny spływ wód opadowych i filtrować zanieczyszczenia. Ten pilotaż pełni rolę rzeczywistego poligonu doświadczalnego dla rozwiązań ekologicznych, którego celem jest przyspieszenie transformacji Bredy w odporne na zmiany klimatu „Miasto w parku”. W Mariborze w Słowenii utworzono nowe zielone korytarze i infrastrukturę wodną wzdłuż rozdrobnionych dzielnic, co przyniosło korzyści zarówno ekologiczne, jak i społeczne. W Budapeszcie na Węgrzech zbudowano ogrody deszczowe i zieloną ścianę w celu ograniczenia spływu wód opadowych, wspierania różnorodności biologicznej oraz poprawy lokalnego klimatu miejskiego. Z kolei w Katowicach w Polsce w ramach działań demonstracyjnych zainstalowano zielone przystanki autobusowe, ogrody wertykalne, ściany pochłaniające zanieczyszczenia oraz inne rozwiązania NbS. Celem tych działań było ograniczenie spływu wody deszczowej i poprawa kontroli przeciwpowodziowej, zmniejszenie narażenia na emisje związane z ruchem drogowym oraz złagodzenie efektu miejskiej wyspy ciepła.
Torowanie drogi do rewitalizacji miejskiej z korzyściami społecznymi i gospodarczymi
Projekt Upsurge opiera się na modelu pięciokrotnej helisy – zasadzie łączącej uczelnie, przedsiębiorstwa, samorządy lokalne, obywateli oraz samo środowisko naturalne. To szerokie podejście uwzględnia fakt, że rozwiązania NbS mogą przynosić korzyści wykraczające poza zazielenianie miast, w tym tworzenie nowych miejsc pracy i możliwości gospodarczych, szczególnie w dzielnicach o ograniczonym dostępie do usług. Zespół projektu Upsurge zbadał ten potencjał, współpracując z partnerami biznesowymi w celu opracowania i przetestowania innowacyjnych modeli biznesowych oraz mechanizmów finansowania rozwiązań NbS. Model współpracy został wdrożony we wszystkich lokalizacjach poprzez połączenie aktywnego udziału społeczności z zaawansowanymi technologicznie czujnikami środowiskowymi. Dzięki zaangażowaniu lokalnych mieszkańców w projektowanie i planowanie, przy jednoczesnym monitorowaniu w czasie rzeczywistym danych dotyczących jakości powietrza i wody za pomocą czujników, model ten zapewnił, że te zielone przestrzenie zostały zarówno ukształtowane przez społeczność, jak i oparte na solidnych podstawach naukowych. Na przykład we wszystkich lokalizacjach demonstracyjnych wdrożono aplikację Citiair(odnośnik otworzy się w nowym oknie), zapewniając obywatelom dostęp do danych w czasie rzeczywistym na temat jakości powietrza w ich miastach oraz możliwość zgłaszania problemów środowiskowych. Mapa Upsurge Storymap(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przedstawia wyniki z wszystkich miast, w których prowadzono działania demonstracyjne. „Dzięki temu wyniki naszych działań są zrozumiałe nie tylko dla ekspertów, ale także dla zainteresowanych stron i ogółu społeczeństwa”, zauważa Napast. Prezentując innowacje w zakresie rozwiązań NbS, które można przenosić na inne obszary i które są skalowalne oraz oparte na zarządzaniu partycypacyjnym, zespół projektu Upsurge dostarcza europejskim miastom i dostawcom usług dowodów, narzędzi i opcji potrzebnych do opracowania własnych rozwiązań w zakresie odporności klimatycznej.
