Odkrycie połączenia odczucia bezpieczeństwa z zagrożeniem i bólem w mózgu
Przewlekły ból to dolegliwość, z którą zmaga się nawet co piąta osoba na świecie. Co istotniejsze, jest istotną przyczyną osobistego cierpienia, a także obciążeniem dla społeczeństw i gospodarek. Szczególnym przypadkiem są pacjenci cierpiący na kompleksowy zespół bólu regionalnego – rzadką chorobę przewlekłą, która może sprawić, że nawet nieszkodliwy dotyk staje się bolesnym doświadczeniem prowadzącym do stanów lękowych i odczuwania poczucia zagrożenia. „Dla niektórych osób cierpiących na to schorzenie nawet delikatny i pozornie nieistotny kontakt, na przykład otarcie skóry o ubranie lub dotyk, może być źródłem bólu i cierpienia”, wyjaśnia Iris Coppieters, badaczka zatrudniona na Wolnym Uniwersytecie w Brukseli(odnośnik otworzy się w nowym oknie), członkini konsorcjum zespołu Pain in Motion(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Coppieters jest również pracownicą naukową w stopniu doktora na Uniwersytecie w Maastricht(odnośnik otworzy się w nowym oknie), gdzie pracuje w grupie badawczej zajmującej się eksperymentalną psychologią zdrowia. Choć ból odczuwany przez tych pacjentów jest realny, leżące u jego podstaw mechanizmy mózgowe i sensoryczne nie zostały dotychczas w pełni poznane. W rezultacie wiele osób cierpiących na to schorzenie boryka się z ograniczeniami funkcjonalnymi, a brak świadomości i zrozumienia tej choroby może przyczyniać się do stygmatyzacji i braku odpowiedniego wsparcia. Rozwiązaniem tego problemu zajmuje się zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu FABrIC, którego celem jest pogłębienie wiedzy na temat lęku związanego z bólem w schorzeniach takich jak kompleksowy zespół bólu regionalnego. „Dzięki badaniom mechanizmów, dzięki którym mózg może uczyć się i oduczać skojarzeń między bezpiecznymi i codziennymi doznaniami oraz cierpieniem, zagrożeniem i bólem, chcemy przyczynić się do rozwoju nowych, niefarmakologicznych metod leczenia tej przewlekłej choroby”, dodaje Coppieters.
Mechanizmy powstawania, rozwoju i zaniku strachu przed bolesnym dotykiem
Aby zbadać mechanizmy prowadzące do powstawania, rozwoju, rozprzestrzeniania się i zanikania lęku przed dotykiem, w ramach projektu wspieranego w ramach działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zespół porównał pacjentów cierpiących na kompleksowy zespół bólu regionalnego doświadczających przewlekłego bólu ze zdrowymi uczestnikami badania. Udało się to osiągnąć dzięki połączeniu doświadczeń behawioralnych ze skanami mózgu przy pomocy funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, szczegółowymi badaniami sensorycznymi, a także kwestionariuszami psychologicznymi oraz badaniami dotyczącymi bólu. W ramach projektu badacze wykorzystali także nowy paradygmat mapowania palców za pomocą funkcjonalnego rezonansu magnetycznego, aby zbadać, w jaki sposób strach przed bolesnym dotykiem wpływa na zmiany reprezentacji ciała w mózgu. Dzięki zastosowaniu tego wielomodalnego podejścia badacze odkryli, że u uczestników doświadczających niebolesnego dotyku na palcach również występowały oznaki zmian w obszarach mózgu odpowiedzialnych za odczucia sensoryczne i emocje. „Sugeruje to, że reakcje strachu mogą wykraczać poza pierwotny obszar, który doprowadził do ich powstania. To sprawia, że dotyk, który w innym przypadku byłby nieszkodliwy, jest uznawany przez mózg za potencjalne zagrożenie”, wyjaśnia Coppieters. Zespół zaobserwował także zmiany w aktywności mózgu podczas fazy wygaszania, kiedy oczekiwany ból już nie występuje. Zmiany te odpowiadały zmniejszeniu zgłaszanego przez uczestników lęku i oczekiwań dotyczących bólu. „Odkrycia te dostarczają pierwszych cennych danych z neuroobrazowania potwierdzających to, jak strach przed bolesnym dotykiem może powstać, a następnie zostać uogólniony lub potencjalnie zredukowany. To pozwala nam zrozumieć mechanizmy neurobiologiczne wpływające na przetwarzanie sensoryczne w wyniku poznawania zagrożeń”, zauważa Coppieters.
Droga do spersonalizowanego podejścia do leczenia przewlekłego bólu
Choć zespołowi projektu FABrIC udało się wykazać, że strach przed dotykiem wiąże się ze złożonym procesem neurobiologicznym i sensorycznym, który może wpływać na sposób interpretacji przez mózg kontaktów fizycznych, które w każdym innym przypadku zostałyby uznane za bezpieczne, wciąż pozostaje wiele obszarów do zbadania. Badacze analizują obecnie wpływ indywidualnych czynników podatności i odporności na uczenie się strachu. „Naszym ostatecznym celem jest opracowanie bardziej spersonalizowanych, podejść do leczenia przewlekłego bólu opartych na tych mechanizmach”, podsumowuje Coppieters.
