Nagroda Nobla dla naukowca korzystający ze wsparcia UE, który zapoczątkowuje nową erę w neurobiologii
Peter Hegemann z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie w Niemczech zdobył Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny za rok 2026 za swój przełomowy wkład w rozwój optogenetyki – techniki służącej do sterowania i monitorowania aktywności neuronów lub innych komórek za pomocą światła. Nagrodę tę dzieli z dwoma innymi uczonymi: Karlem Deisserothem i Georgiem Nagelem. Trzej profesorowie otrzymali Nagrodę Nobla „za odkrycia dotyczące kanałów jonowych aktywowanych światłem oraz optogenetyki”.
Badanie tajemnic mózgu za pomocą światła
Optogenetyka, pozwalając nam ujrzeć, w jaki sposób komórki nerwowe kształtują wspomnienia, uczucia i zachowania, zasadniczo zmienia nasze rozumienie mózgu. W 2003 roku Hegemann i Nagel odkryli w jednokomórkowych glonach białko wrażliwe na światło, zwane rodopsyną kanałową. Deisseroth przekształcił następnie to białko w sterowany światłem przełącznik dla komórek nerwowych. Badania tych trzech uczonych dostarczają obecnie cennych informacji na temat zaburzeń mózgu, takich jak schizofrenia, demencja, epilepsja i uzależnienia. Wykorzystuje się je również do prób przywrócenia wzroku osobom z utratą widzenia spowodowaną zaburzeniami takimi jak barwnikowe zwyrodnienie siatkówki poprzez wprowadzenie do niej białka wrażliwego na światło. „Gratulacje dla dzisiejszych trzech laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Jesteśmy dumni, że wśród zwycięzców znalazł się Peter Hegemann”, komentuja przewodnicząca Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN) Maria Leptin cytowana w niedawnym artykule opublikowanym w komunikacie prasowym(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Europejska Rada ds. Badań Naukowych wsparła jego przełomowe badania w ramach dwóch grantów, przyznanych mu od 2016 r. Jego przełomowe odkrycia przypominają nam, dlaczego Europa musi inwestować w badania naukowe o charakterze podstawowym i dawać wybitnym uczonym swobodę podążania za własną intuicją naukową”.
Owoce europejskiego wsparcia
Hegemann po raz pierwszy otrzymał wsparcie UE na swoje pionierskie badania w 2016 r. w postaci grantu ERBN dla doświadczonych naukowców na realizację projektu MERA (Mechanism of Enzyme Rhodopsin Activation). Przez pięć lat badał nieznane wcześniej białko wrażliwe na światło, zwane rodopsyną cyklazy guanylowej. Laureat korzysta też wraz z dwoma innymi badaczami z grantu ERBN w zakresie synergii, przyznanego na realizację projektu SOL (Switchable rhodOpsins in Life Sciences)(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Ten trwający projekt ma na celu rozszerzenie zastosowania optogenetyki na szerszym zakresie systemów biologicznych. Biofizyk ten wniósł również wkład w inny projekt finansowany przez UE, STARDUST (in vivo optogeneticS, elecTrophysiology and phArmacology with an ultRasonically-powered DUST for Parkinson’s Disease)(odnośnik otworzy się w nowym oknie), w ramach którego opracowano platformę technologiczną na potrzeby przyszłych bezprzewodowych, wszczepialnych urządzeń w skali mikro, umożliwiających elektrofizjologię in vivo, optogenetykę oraz ultralokalne podawanie leków u swobodnie poruszających się zwierząt. Ten realizowany w ramach programu „Przyszłe i powstające technologie” projekt zakończył się w 2022 r. Ekaterina Zaharieva, europejska komisarz ds. start-upów, badań i innowacji, komentuje niezwykłe prace Hegemanna: „Unia Europejska jest dumna ze wsparcia, jakiego udzieliła prof. Hegemannowi. Jego osiągnięcia pokazują, dlaczego danie naukowcom swobody w realizacji śmiałych pomysłów może otworzyć zupełnie nowe dziedziny wiedzy i stworzyć możliwości w zakresie przyszłych postępów medycznych”. Więcej informacji: projekt MERA strona projektu SOL(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
