Obserwatoria obywatelskie przetwarzają dane generowane przez mieszkańców w rzetelne dowody
Zanieczyszczenie powietrza, hałas, wysokie temperatury w miastach oraz emisje przemysłowe rzadko dotykają wszystkie dzielnice miast w jednakowym stopniu. Wykorzystywane przez urzędy stacje monitorujące nie dostrzegają tych drobnych różnic, w związku z czym mieszkańcy często odczuwają skutki zanim dane potwierdzą istnienie problemu. Największe rozbieżności można zaobserwować na obszarach zamieszkiwanych przez osoby w najbardziej niekorzystnej sytuacji, których mieszkańcy mają najmniejszy wpływ na decyzje polityczne. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu CitiObs(odnośnik otworzy się w nowym oknie) pomaga społecznościom w tworzeniu, rozwijaniu i rozszerzaniu zasięgu obserwatoriów obywatelskich. Te trwałe partnerstwa między mieszkańcami, badaczami, władzami publicznymi i lokalnymi interesariuszami wykorzystują zestawy narzędzi opracowane w ramach projektu, metody zapewniania jakości danych oraz model skalowania działań sprawdzony w ramach przeszło 85 inicjatyw na całym świecie.
Łączenie ludzi, danych i rozwiązań
Dzięki działaniom zespołu obserwatoria obywatelskie stają się bardziej inkluzywne, otwarte na uczestnictwo i wsparcie lokalnych działań realizowanych przez mieszkańców. Zespół dba także o poprawę jakości danych generowanych przez mieszkańców i umożliwia ich wykorzystanie przez inne systemy i aplikacje. To pozwala na stosowanie tych zbiorów danych w badaniach, pracach legislacyjnych i zarządzaniu na wszystkich szczeblach. „Nasze obserwatoria obywatelskie łączą ludzi, dane i systemy, by umożliwić gromadzenie rzetelnych danych na temat środowiska”, wyjaśnia Nuria Castell, koordynatorka projektu z ramienia NILU(odnośnik otworzy się w nowym oknie). System zapewnienia jakości porównuje dane przekazywane przez mieszkańców z danymi pochodzącymi ze stacji referencyjnych, co pozwala na wykrywanie podejrzanych pomiarów. Dzięki uczeniu maszynowemu zweryfikowane dane gromadzone przez czujniki należące do mieszkańców są zestawiane z danymi satelitarnymi i modelami atmosferycznymi, co pozwala tworzyć mapy jakości powietrza o wysokiej rozdzielczości dla całej Europy. Stosowanie norm gwarantuje interoperacyjność danych. Zespół projektu CitiObs bada, jak obserwacje generowane przez mieszkańców mogą uzupełniać istniejące usługi środowiskowe, na przykład dopełniając Usługi Monitorowania Atmosfery w ramach programu Copernicus(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz zwiększając ilość danych środowiskowych podczas dynamicznych zdarzeń, na przykład pożarów lasów. Badacze skupieni wokół inicjatywy CitiObs wykazali, że zaufanie w relacjach jest równie ważne jak rzetelne dane. „Obserwatoria obywatelskie łączą społeczności, naukowców i decydentów nie tylko w celu monitorowania środowiska, ale także zwiększania udziału społeczeństwa w procesach podejmowania decyzji dotyczących środowiska, przejrzystości oraz zaufania”, zauważa Castell.
Sukcesy i ogólne wnioski
Model progresywnego zwiększania skali działań w ramach projektu był początkowo wdrażany w pięciu miastach pionierskich – Atenach, Barcelonie, Dublinie, Kristiansandzie i Rotterdamie. Ośrodki te wspólnie opracowały, przetestowały i udoskonaliły narzędzia oraz metody stosowane w ramach projektu. Trzydzieści grup partnerskich(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zajęło się dostosowaniem opracowanych metod do różnych wyzwań środowiskowych i potrzeb struktur zarządzania w całej Europie. Przeszło pięćdziesiąt grup stowarzyszonych w Afryce, Indiach i Ameryce Łacińskiej wykazało możliwość powielenia tych rozwiązań zarówno w Europie, jak i poza jej granicami. Projekt zaowocował realizacją 87 inicjatyw w 27 państwach - wiele państw realizowało więcej niż jedną inicjatywę. W Barcelonie mieszkańcy okolic Plaça de la Virreina gromadzili i analizowali dane dotyczące hałasu, przekazali osobiste przemyślenia na ten temat i wspólnie z artystami opracowali działania interwencyjne. Wypracowane rozwiązania ograniczają hałas, sprzyjając jednocześnie zdrowiu fizycznemu i psychicznemu oraz samopoczuciu mieszkańców. W ramach inicjatywy Luchtclub realizowanej w Rotterdamie uczestnicy zainstalowali 600 zestawów czujników jakości powietrza. Inicjatywa objęła między innymi próbę ustalenia, czy zarządzaniem tego rodzaju sieci może zajmować się społeczność. Analiza studiów przypadków dowiodła użyteczności lokalnych danych charakteryzujących się bardzo wysoką rozdzielczością, w tym dokumentacji narażenia ludzi. Pokazuje także, że połączenie wiedzy mieszkańców z metodami naukowymi pozwala na bardziej elastyczne kształtowanie lokalnej strategii ochrony środowiska. Wzrost inwestycji w edukację za pośrednictwem wirtualnych warsztatów, wymian i społeczności praktyków stanowią przykłady wykorzystania w praktyce wiedzy wynikającej z różnych studiów przypadków. Różnice dotyczące poziomu zaawansowania rozwiązań i strategii w kontekście poszczególnych analizowanych inicjatyw wskazują konieczność mierzenia wpływu między innymi pod kątem wzrostu wiedzy na temat ekologii, rozwoju sieci społecznościowych i partnerstw, nie zaś wyłącznie na podstawie przyjęcia nowej ustawy lub wdrożenia strategii.
Platforma wiedzy i trwałe oddziaływanie projektu
W ramach projektu powstała ogólnodostępna platforma wiedzy, która gromadzi w jednym miejscu zestawy narzędzi, materiały szkoleniowe i studia przypadków. Znajduje się tam także poradnik zawierający szczegółowe wskazówki dotyczące tworzenia, rozwoju i utrzymania obywatelskiego obserwatorium. Zalecenia strategiczne przekładają rezultaty projektu na praktyczne wskazówki dla decydentów na szczeblach miejskim, regionalnym, krajowym i unijnym. Dzięki połączeniu rygorystycznej weryfikacji danych z zaangażowaniem społeczności, zespół projektu CitiObs zapewnił mieszkańcom możliwość zabrania głosu w procesach decyzyjnych kształtujących ich otoczenie. Co istotne, inicjatywy podejmowane w ramach projektu zmieniają naukę obywatelską z prostego monitoringu w trwałą globalną infrastrukturę, na której może opierać się zarządzanie środowiskiem.
