Szczepienie przeciwko informacjom antyszczepionkowym oparte na empatii
Choć szczepionki uratowały więcej istnień ludzkich niż dowolny zabieg medyczny lub wynalazek, popularyzacja szczepień zawsze spotykała się ze sceptycyzmem, wahaniem i sprzeciwem. Niepokojące jest jednak to, że w ostatnich latach ruch antyszczepionkowy wydaje się rosnąć w siłę. WHO ostrzega, że niechęć do szczepień(odnośnik otworzy się w nowym oknie) jest jednym z największych wyzwań dla zdrowia publicznego na świecie. „Jeśli zbyt mało osób będzie przyjmowało szczepionki, możemy zapomnieć o odporności zbiorowiskowej”, wyjaśnia Stephan Lewandowsky, koordynator projektu JITSUVAX(odnośnik otworzy się w nowym oknie) z Uniwersytetu w Bristolu(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Widzimy to między innymi w Stanach Zjednoczonych w przypadku odry - choroby, która jeszcze kilka lat temu była uznawana za wyeliminowaną. Dzieci, które nie przyjmują szczepionek przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, mogą zachorować za 20 lub 30 lat i umrzeć w młodszym wieku”.
Postawy odpowiedzialne za niechęć do szczepień
Problem polega na tym, że niełatwo jest rozwiać obawy dotyczące szczepionek. Lewandowsky wskazuje, że silne przekonania wynikają z głęboko zakorzenionych postaw, które stanowią istotny element tożsamości danej osoby. „Ludzie są różni”, dodaje. „Właśnie dlatego nie istnieje jedno uniwersalne i niezawodne podejście pozwalające na zwalczanie niechęci do szczepień”. Projekt JITSUVAX miał na celu rozwiązanie tego problemu poprzez zebranie zespołu psychologów, naukowców i lekarzy, aby zrozumieć zróżnicowane przyczyny niechęci do szczepień. Na tej podstawie badacze opracowali spersonalizowane narzędzia i podejścia pozwalające na zwalczanie dezinformacji. „Przyjrzeliśmy się argumentacji antyszczepionkowej w literaturze naukowej i zweryfikowaliśmy dezinformację na temat pandemii COVID-19”, wyjaśnia Lewandowsky. „Korzystając z algorytmów uczenia maszynowego sklasyfikowaliśmy te wyniki, uzyskując tak zwane korzenie postaw, czyli motywacje psychologiczne”. Badacze opracowali łącznie jedenaście takich kategorii, spośród których cztery istotnie się wyróżniały. Były to teorie spiskowe (często wynikające z braku zaufania do instytucji), obawy polityczne, obawy moralne i religijne (dotyczące między innymi szczepień związanych z aktywnością seksualną) oraz strach.
Przestrzeń do szczerej rozmowy i szkolenia w zakresie przeciwdziałania dezinformacji
Zespół przeszkolił lekarzy w Finlandii, we Francji, w Niemczech, Rumunii i Zjednoczonym Królestwie. W tym ostatnim państwie udało się przeszkolić blisko 400 pracowników sektora ochrony zdrowia. Po zakończeniu prac w ramach projektu powstała spółka non-profit nazwana JITSUVAX Training(odnośnik otworzy się w nowym oknie), która kontynuuje te działania. „Obecnie zatrudniamy dwóch pracowników, a nasze terminy są zarezerwowane do połowy 2026 roku”, zauważa Lewandowsky. „Mamy nadzieję, że z czasem działalność stanie się samowystarczalna”. Zespół projektu JITSUVAX wykazał, że przeciwdziałanie dezinformacji na temat szczepionek i walka z coraz większą liczbą podmiotów działających w złej wierze w mediach społecznościowych są możliwe. „Na świecie nie brakuje rozsądnych ludzi”, zauważa Lewandowsky. „Nasze działania polegają na zrozumieniu ich postaw i obaw. Samo pokazanie, że jesteśmy gotowi ich wysłuchać, może zmienić naprawdę wiele”.
