Współpraca regionalna motorem działań na rzecz biogospodarki o obiegu zamkniętym
Europejskie miasta i regiony dysponują niewykorzystanym potencjałem w zakresie biogospodarki o obiegu zamkniętym – modelu, który pozwala na ciągłe wykorzystywanie surowców biologicznych, ogranicza ilość odpadów i tworzy lokalną wartość dodaną w gospodarce. Jednak dla wielu z nich droga od ambicji do praktycznych działań pozostaje niejasna. Rozdrobnione zarządzanie, ograniczone doświadczenie samorządów regionalnych oraz brak skoordynowanych działań mogą utrudniać regionom pełne wykorzystanie ich atutów. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu ROBIN(odnośnik otworzy się w nowym oknie), stanowiący część inicjatywy na rzecz miast i regionów opartych na obiegu zamkniętym(odnośnik otworzy się w nowym oknie), ma na celu pomoc regionom w tworzeniu ram współpracy niezbędnych do powstawania i lokalnego wykorzystania rozwiązań w zakresie biogospodarki opartej na obiegu zamkniętym. „Projekt ROBIN oferuje samorządom regionalnym praktyczny sposób na przekształcenie idei biogospodarki o obiegu zamkniętym w plany działań, które można realizować i wdrażać w praktyce”, mówi Christos Politis, koordynator projektu.
Łączenie ekosystemów regionalnych
W ramach projektu ROBIN zespół przeanalizował procesy związane z biogospodarką w całej Europie oraz zebrał przykłady dobrych praktyk, wskazując przeszkody i możliwości, dostępność biomasy, elementy infrastruktury badawczej oraz możliwości finansowania działań. Projekt objął działania realizowane w pięciu regionach pilotażowych(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Były to: Badenia-Wirtembergia (Niemcy), Macedonia Środkowa (Grecja), Andaluzja (Hiszpania), Południowa Irlandia oraz Żylina (Słowacja). Regiony te różniły się istotnie poziomem dojrzałości. Żylina dysponowała dużym potencjałem w zakresie biomasy, ale nie posiadała formalnej strategii, dlatego zespół projektu ROBIN ściśle współpracował ze Słowackim Klastrem Biogospodarki, aby wspierać współpracę z podmiotami sektora rolno-spożywczego i branży bioproduktów oraz zainicjować dyskusje na temat lokalnej struktury zarządzania biogospodarką. W Badenii-Wirtembergii, gdzie strategia dotycząca biogospodarki została już wdrożona, projekt skupiał się na współpracy z władzami lokalnymi oraz wzmacnianiu zdolności regionu do monitorowania i oceny realizacji strategii. Różnorodność wszystkich pięciu regionów Politis postrzegał jako zaletę. „Umożliwiło to wzajemną wymianę wiedzy między regionami rozwiniętymi i rozwijającymi się, dzięki czemu nasze rozwiązania były elastyczne, skalowalne i dostosowane do różnych warunków instytucjonalnych, gospodarczych i środowiskowych”. Zespół projektu ROBIN wykorzystał wyniki badań w praktyce poprzez dzięki regionalnym organizacjom wielopodmiotowym (MARC), które łączyły organy samorządowe, przedsiębiorstwa, naukowców i organizacje społeczeństwa obywatelskiego w ramach warsztatów i procesów współtworzenia. „Nie były one jedynie grupami doradczymi – miały bezpośredni wpływ na decyzje dotyczące zarządzania”, wyjaśnia Politis. W Macedonii Środkowej dyskusje realizowane w ramach tych organizacji przyczyniły się do reaktywacji planów utworzenia regionalnego klastra biogospodarki, którego celem jest lepsze połączenie interesariuszy oraz przełamanie impasu w procesie transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. We wszystkich regionach objętych programem pilotażowym wymiana doświadczeń umożliwiła terytoriom o różnym stopniu dojrzałości wzajemne korzystanie z dotychczasowych osiągnięć oraz dostosowywanie rozwiązań do lokalnych realiów.
Współpraca podstawą rozwiązań opartych na gospodarce o obiegu zamkniętym
Zamiast skupiać się wyłącznie na opracowywaniu strategii, zespół projektu ROBIN postanowił pomóc regionom w stworzeniu warunków niezbędnych do opracowania rozwiązań w zakresie biogospodarki o obiegu zamkniętym oraz do ich skuteczniejszego wdrażania na szerszą skalę. W ramach projektu powstały praktyczne metody wsparcia w zakresie zarządzania, pomagające samorządom regionalnym w koordynowaniu działań interesariuszy, identyfikowaniu lokalnych możliwości związanych z gospodarką o obiegu zamkniętym oraz kierowaniu wdrażaniem tych rozwiązań w całym łańcuchu wartości. Podejścia te zostały zgromadzone w ramach ogólnodostępnego zestawu narzędzi(odnośnik otworzy się w nowym oknie) obejmującego modele zarządzania, strategie współpracy oraz przykłady z innych regionów Europy. Podejścia te, zweryfikowane w 18 kolejnych regionach i miastach w całej Europie, uzyskały wysokie oceny przydatności. „Wiele regionów spoza Unii wyraziło zainteresowanie wykorzystaniem konkretnych narzędzi, w tym naszego modelu zarządzania, w swoich własnych procesach”, zauważa Politis. Oprócz wsparcia w zakresie zarządzania, zespół projektu ROBIN zrealizował szereg działań pomocniczych obejmujących doradztwo w zakresie finansowania, budowanie potencjału oraz współpracę z interesariuszami. Dzięki temu regiony zyskują praktyczne zasoby niezbędne do przejścia od etapu planowania strategii do etapu jej realizacji, przyczyniając się do bardziej spójnego zarządzania biogospodarką w całej Europie. Ponadto projekt ROBIN przyczynił się do zwiększenia świadomości wśród młodzieży na temat karier w dziedzinie biogospodarki, pomagając w tworzeniu kadr, które będą wymagane w procesie transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym. Projekt wzmocnił regionalne i transgraniczne sieci interesariuszy, pomógł w dostosowaniu lokalnych strategii do unijnego prawodawstwa oraz zachęcił przedsiębiorstwa w regionach pilotażowych do poszukiwania nowych rozwiązań w ramach gospodarki o obiegu zamkniętym. Co istotne, zespół wykazał, że pewne ramy zarządzania oraz koordynacja działań interesariuszy mogą pomóc regionom w przyspieszeniu wdrażania rozwiązań opartych na biogospodarce o obiegu zamkniętym w praktyce. „Projekt ROBIN stanowi praktyczny fundament, który może wspierać bardziej skoordynowane, oparte na dowodach i skalowalne zarządzanie biogospodarką w całej Europie”, podsumowuje Politis.
