W jakim społeczeństwie cyfrowym chcą żyć mieszkańcy Europy?
Wraz z rozwojem technologii cyfrowych i ich coraz szerszym wykorzystywaniem we wszystkich aspektach życia publicznego, stawiamy czoła niepewności dotyczącej ich wpływu i oddziaływania na rządy demokratyczne. Czy cyfryzacja doprowadzi do większego upodmiotowienia mieszkańców, czy raczej doprowadzi do autokracji? Biała księga(odnośnik otworzy się w nowym oknie) wydana przez zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu INNOVADE(odnośnik otworzy się w nowym oknie) omawia ten istotny temat, przedstawiając cztery odrębne warianty demokracji cyfrowej w 2050 roku. Dokument zatytułowany „The Futures of Digital Democracy” („Przyszłości cyfrowej demokracji”) zawiera więcej niż wyłącznie przewidywania, , wykorzystując realistyczną fantastykę naukową, aby zapoczątkować debatę publiczną na temat tego, jakiej cyfrowej przyszłości pragnie społeczeństwo. Dokument opracowany przez zespół badawczy z Uniwersytetu w Paderborn (Niemcy), partnera projektu INNOVADE, łączy metody planowania scenariuszy z analizami społeczno-kulturowymi, technologicznymi, gospodarczymi, środowiskowymi i politycznymi, aby skonstruować cztery opowieści opisujące potencjalne kierunki rozwoju społeczeństwa cyfrowego. Opracowane scenariusze są zróżnicowane według dwóch osi – sposobu organizacji społeczeństwa (autorytarnego kontra demokratycznego) i sposobu sprawowania rządów (przedstawicielskiego kontra partycypacyjnego).
Od jawnego do ukrytego autorytaryzmu
Najwyraźniejszym ostrzeżeniem jest wariant przedstawiający przedstawicielski autorytaryzm cyfrowy. Scenariusz przedstawia reżim totalitarny, w którym dyktatura jednej partii wykorzystuje technologię w celu uzyskania władzy absolutnej. Propaganda i masowa inwigilacja służą w tym wariancie tłumieniu sprzeciwu, a kapitalizm zmonopolizowany przez państwo stawia nieograniczony zysk ponad prawa pracownicze i ochronę środowiska. Energetyka odnawialna jest zakazana, promowane są paliwa kopalne. Partycypacyjny autorytaryzm cyfrowy jest pseudodemokracją – „łagodniejszą formą autokracji z demokratyczną maską”. Pod pozorami wolności ukryta jest głęboka kontrola. Krytycy reżimu nie są karani na mocy prawa, lecz stają się wyrzutkami społeczeństwa spychanymi na margines. Choć formalnie technologie cyfrowe wspierają procesy demokratyczne, w istocie wspierają interesy reżimu. Charakteryzująca się minimalnym poziomem regulacji gospodarka kapitalistyczna jest zdominowana przez oligopole posłuszne reżimowi.
Pozytywne scenariusze
Pierwszym pozytywnym scenariuszem przedstawionym w artykule jest reprezentatywna demokracja cyfrowa. Scenariusz ten zakłada istnienie ustroju, w którym wybierane przez obywateli organy sprawują władzę przy pomocy regulowanych narzędzi cyfrowych, których celem jest wspieranie procesów politycznych i sprawienie, że sprawowanie rządów stanie się bardziej otwarte, przejrzyste i odpowiedzialne. W państwie działają silne mechanizmy ochrony danych, ponadto realizowane są inwestuje w energetykę odnawialną, a stosowne przepisy ograniczają emisje przemysłowe. Najbardziej przełomowa wizja opisuje partycypacyjną demokrację cyfrową - społeczeństwo silnie zorientowane na obywateli, które sprzyja krytycznemu myśleniu, dyskusjom i partycypacji. W tej przyszłości technologia będzie opierać się na rozwiązaniach otwartoźródłowych zorientowanych na ludzi i ich potrzeby. Gospodarka o modelu mieszanym, w której dominują przedsiębiorstwa publiczne, spółdzielnie i organizacje non-profit, sprzyja dynamicznej kulturze obywatelskiej, w której decyzje zapadają za pośrednictwem internetowych zgromadzeń obywatelskich i niekomercyjnych platform cyfrowych, a nie na podstawie odgórnych nakazów. Analizując możliwe scenariusze przyszłości, autorzy dokumentu zachęcają nas do postawienia sobie pytania, jakiego rodzaju społeczeństwo cyfrowe chcemy stworzyć. Aby pogłębić ten dialog, projekt INNOVADE (INNOVAtive DEmocracy through digitalisation) zorganizował bezpłatne webinarium(odnośnik otworzy się w nowym oknie), które odbyło się 26 maja. Podczas wydarzenia zespół przedstawił cztery scenariusze, wykorzystaną metodykę prac oraz wyciągnięte wnioski, zapraszając uczestników do dyskusji na temat tego, do której z tych przyszłości powinniśmy dążyć, a której należy zapobiec. Nagranie(odnośnik otworzy się w nowym oknie) webinarium jest dostępne w serwisie YouTube. Więcej informacji: strona projektu INNOVADE(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
