Jak zapewnić prawdziwą inkluzywność w zgromadzeniach obywatelskich
Zgromadzenia obywatelskie stały się fundamentem współczesnych rozwiązań demokratycznych w całej Europie, oferując mechanizm, dzięki któremu losowo wybrani obywatele mogą wspólnie rozważać złożone wyzwania polityczne. Jednak nowy raport polityczny(odnośnik otworzy się w nowym oknie), opracowany w ramach finansowanego przez UE projektu EU-CIEMBLY(odnośnik otworzy się w nowym oknie), ostrzega, że bez wyraźnego nacisku na intersekcjonalność procesy te mogą raczej wzmocnić istniejące struktury władzy, zamiast je rozmontować. Chociaż wiele zgromadzeń dąży do zapewnienia różnorodności demograficznej, często nie uwzględniają one tego, że nakładające się na siebie mechanizmy nierówności i opresji związane m.in. z rasą, płcią, klasą społeczną, niepełnosprawnością czy statusem migracyjnym mogą tworzyć wyjątkowe i złożone bariery dla osób należących do wielu marginalizowanych grup. Twórcy opracowania argumentują, że prawdziwa legitymizacja demokratyczna wymaga wyjścia poza formalną równość w celu osiągnięcia rzeczywistej inkluzywności, w ramach której głosy osób znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji są nie tylko obecne, ale także słyszane.
Od teorii do praktyki: zgromadzenia pilotażowe
Raport opiera się na szeroko zakrojonych badaniach, w tym na systematycznej ocenie istniejących praktyk zgromadzeń oraz projekcie trzech pionierskich zgromadzeń pilotażowych. Projekty pilotażowe, realizowane na szczeblu lokalnym, krajowym i ponadnarodowym, posłużyły za żywe laboratoria do testowania projektów interwencji uwzględniających perspektywę intersekcjonalną. W lokalnym projekcie pilotażowym w Colchester w Wielkiej Brytanii, który zakończył się na początku 2026 r., zastosowano podejście oparte na wspólnym projektowaniu przez społeczność, umożliwiające grupom, których dotyczył problem, kształtowanie programu zgromadzenia od samego początku. Projekt pilotażowy na szczeblu krajowym badał, co należy zrobić, aby zapewnić, by strategie rekrutacji i wybór treści lepiej odzwierciedlały doświadczenia osób należących do wielu krzyżujących się grup marginalizowanych. Z kolei projekt pilotażowy o zasięgu ponadnarodowym testował model typu „enklawy”, tworząc przestrzeń deliberacyjną dla osób głęboko dotkniętych brakiem bezpieczeństwa mieszkaniowego w całej Europie. Kluczowym elementem wszystkich trzech projektów pilotażowych jest nowatorskie podejście do facylitacji. Uznając, że dominujące normy komunikacyjne często ignorują głosy mniejszości, badacze z projektu EU-CIEMBLY opracowali ramy facylitacji oparte na trzech czynnikach aktywizujących: docenianiu różnorodnych sposobów komunikacji, zrozumieniu dynamiki władzy w kontekście deliberacji oraz praktykowaniu refleksyjności. Takie podejście gwarantuje, że sam proces nie stanie się barierą dla uczestnictwa. Dzięki rozłożeniu w czasie projektów pilotażowych zespół projektu mógł wyciągać wnioski z każdej iteracji, udoskonalając model na potrzeby kolejnych projektów.
Zalecenia na rzecz bardziej inkluzywnej demokracji
W podsumowaniu twórcy raportu wymieniają osiem praktycznych zaleceń dla decydentów i praktyków, mających na celu włączenie intersekcjonalności w tkankę zaangażowania obywatelskiego. Kluczowym z nich jest wezwanie do traktowania intersekcjonalności jako stałej praktyki, a nie jako kolejnego punktu do odhaczenia na liście podczas rekrutacji. Oznacza to zapewnienie stałego wsparcia logistycznego, takiego jak opieka nad dziećmi, transport i szkolenia cyfrowe, a także prowadzenie elastycznych spotkań kontrolnych w celu zapewnienia pełnego zaangażowania. Twórcy raportu wzywają również do ustanowienia ogólnounijnych standardów zaangażowania sprzyjających inkluzywności oraz podkreślają potrzebę wprowadzenia mechanizmów rozliczalności, które zapewnią, że zalecenia zgromadzeń dotrą do odpowiednich decydentów. Raport polityczny EU-CIEMBLY (EU-CIEMBLY: Creating an Inclusive European Citizens’ Assembly) sugeruje również zmianę sposobu funkcjonowania unijnych paneli obywatelskich w celu uwzględnienia intersekcjonalności oraz opracowanie wyników i strategii zaangażowania, które wzmocnią głosy osób marginalizowanych. Wreszcie w dokumencie wzywa się do zapewnienia stałego finansowania podstawowego dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego zajmujących się kwestiami intersekcjonalności, uznając je za niezbędną infrastrukturę demokratyczną. Poprzez przyjęcie tych środków UE może zapewnić, że jej nowoczesne rozwiązania demokratyczne nie tylko wspierają różnorodność, ale aktywnie przeciwdziałają nierównościom strukturalnym, torując drogę do bardziej odpornej i reprezentatywnej Europy. Więcej informacji: strona internetowa projektu EU-CIEMBLY(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
