Nowe spojrzenie na wodę i odporność na greckiej wyspie na Morzu Egejskim
W zakresie gospodarowania zasobami wodnymi wyspy Morza Śródziemnego od dawna opierają się na przewidywalnym cyklu zimowej obfitości i letnich niedoborów. Jednak zmiany klimatyczne zakłócają ten cykl. Dłuższym i bardziej intensywnym suszom coraz częściej towarzyszą rzadkie, lecz gwałtowne opady deszczu, prowadzące do nagłych powodzi. W obliczu tych zmieniających się warunków zespół finansowanego ze środków UE projektu NURISH(odnośnik otworzy się w nowym oknie) pomaga na nowo zdefiniować proces adaptowania się społeczności wyspiarskich. Projekt koordynowany przez Narodowy Uniwersytet Techniczny w Atenach promuje rozwiązania oparte na naturze nie tylko jako element infrastruktury technicznej, lecz także jako wyraz niezbędnej współpracy człowieka ze środowiskiem. Dzięki tej inicjatywie na wyspie Skiathos – ogłoszonej niedawno kluczowym europejskim ośrodkiem odporności – rozwija się nowa historia gospodarowania wodą i odporności społeczności. Skiathos dołącza do wybranej sieci ośrodków odporności na zmiany klimatu na Cyprze, w Finlandii i Wielkiej Brytanii. Dla tego obszaru projekt jest doskonałą okazją do połączenia cennej wiedzy fachowej z praktycznymi, skalowalnymi rozwiązaniami. Lokalne konsorcjum jest obecnie na etapie planowania działań, a ich wdrożenie zaplanowano na 2027 rok. Celem tych interwencji jest zmiana podejścia społeczności wyspiarskich do gospodarowania wodą – od modelu jej pobierania i zużywania do modelu regeneracji i ponownego wykorzystania.
Model Skiathos
Strategia projektu NURISH dla Skiathos opiera się na dwóch filarach: zrównoważonym ponownym wykorzystaniu wody oraz zwiększonej ochronie przed pożarami i powodziami. Pierwsza interwencja koncentruje się na oczyszczaniu ścieków miejskich z wykorzystaniem sztucznych terenów podmokłych zintegrowanych z systemami fotowoltaicznymi. Takie podejście tworzy samowystarczalną energetyczną pętlę, w której woda jest oczyszczana i zwracana do systemu, pozwalając zmniejszyć zużycie lokalnych zasobów. W przeciwieństwie do konwencjonalnej infrastruktury, która często funkcjonuje w oderwaniu od otoczenia, sztuczne mokradła projektuje się tak, aby harmonijnie wpisywały się w krajobraz wyspy, kształtując go w sposób subtelny, zamiast nad nim dominować. Drugi filar dotyczy podwójnego zagrożenia: pożaru i powodzi. Nowe systemy będą przechwytywać i magazynować wodę deszczową i spływ powodziowy, tworząc rezerwy do gaszenia pożarów i wykorzystania w rolnictwie. Oznacza to znaczącą zmianę w kwestii gotowości na wypadek kryzysu. Po raz pierwszy zaprojektowano naturalne systemy służące do odprowadzania i magazynowania wody w celu ochrony przeciwpożarowej na terenach coraz bardziej narażonych na pożary lasów. Poprzez nowe spojrzenie na strumienie – nie jako na zagrożenie, lecz jako elementy szerszego systemu wsparcia – projekt wzmacnia odporność wyspy na skutki zmian klimatu, a jednocześnie zwiększa dostępność wody w okresach największego zapotrzebowania. Co ważne, sukces tych systemów zależy od ich uwarunkowań kulturowych. W projekcie wykorzystano lokalny kamień, rodzime gatunki roślin i tradycyjne szlaki wodne, dzięki czemu infrastruktura wydaje się naturalnym rozwinięciem lokalnej wiedzy, a nie importowaną technologią. To powiązanie z historią sprzyja budowaniu wspólnoty i przekształca infrastrukturę w żywy system, który nie tylko wymaga opieki, ale również ją otrzymuje. W artykule(odnośnik otworzy się w nowym oknie) na temat projektu NURISH (NURturing transformative capacities, Innovation in NBS and Harmonious resilience in rural areas) podkreślono: „Nadchodząca transformacja nie ma wyłącznie charakteru technicznego. To kwestia kulturowa. Skłania do refleksji nie tylko nad tym, jak gospodarujemy wodą, lecz także nad tym, jaką relację z nią budujemy. Ostatecznie bowiem przyszłość zasobów wodnych na wyspach nie będzie kształtowana wyłącznie przez naturę ani wyłącznie przez człowieka, lecz przez przestrzeń, w której oba te elementy spotykają się i współdziałają”. Więcej informacji: strona internetowa projektu NURISH(odnośnik otworzy się w nowym oknie)
