Sprawiedliwe modele biznesowe i polityki sprzyjają zbiorowej zmianie zachowań na rzecz rolnictwa przyjaznego dla klimatu
Systemy rolnicze borykają się z kryzysem zrównoważonego rozwoju spowodowanym wieloma wyzwaniami, takimi jak rosnąca liczba ludności na świecie, zmiana klimatu i degradacja środowiska. Obiecującym rozwiązaniem są praktyki rolnictwa przyjaznego klimatowi (CSA), których celem jest zwiększenie wydajności, budowanie odporności oraz wspieranie neutralności klimatycznej i zrównoważonego rozwoju środowiska. Jednak pomimo wieloletnich zachęt finansowych i innowacji technologicznych wdrażanie bardziej zrównoważonych praktyk pozostaje poniżej pożądanego poziomu. Finansowany ze środków UE projekt BEATLES(odnośnik otworzy się w nowym oknie) miał na celu zidentyfikowanie czynników wpływających na zmianę zachowań w kierunku CSA oraz opracowanie interwencji behawioralnych, modeli biznesowych i polityk ułatwiających taką transformację.
Blokady i czynniki wzmacniające w pięciu europejskich systemach żywnościowych
W ramach projektu BEATLES zbadano pięć systemów żywnościowych obejmujących główne sektory upraw i hodowli w Europie: ekologiczną produkcję mleczną w Niemczech, hodowlę świń w Danii, ekologiczną uprawę jabłek w Hiszpanii, uprawę pszenicy na Litwie oraz uprawę cebuli i ziemniaków w Holandii. We wszystkich pięciu przypadkach pojawiły się powtarzające się bariery utrudniające zmiany: ograniczony poziom edukacji, wysokie koszty początkowe oraz niepewność rolników co do korzyści ekonomicznych, brak zainteresowania konsumentów produktami CSA, ograniczony dostęp do rynków i technologii, a także rozdrobniona i uciążliwa polityka. „Najważniejszą barierą był jednak brak współpracy i podziału ryzyka w całym łańcuchu wartości rolno-spożywczym”, mówi koordynator projektu Spyros Fountas z Instytutu Rolnictwa i Żywności na Uniwersytecie Rolniczym w Atenach (AUA)(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Jednym z najbardziej uderzających wniosków było to, że zarówno rolnicy, jak i konsumenci uważali, że w większym stopniu przyczyniają się do realizacji celów związanych z ochroną środowiska i dobrostanem zwierząt niż inne podmioty w łańcuchu wartości. Konsorcjum wskazało wiele sposobów na wywoływanie zmian zachowań. Zachęty finansowe pozostają niezbędne, ale same są niewystarczające. „Zaangażowanie rolników we wspólne opracowywanie rozwiązań zwiększyło ich gotowość do wdrażania praktyk CSA. W przypadku konsumentów świadomość metod produkcji ułatwiła gotowość do zapłacenia wyższej ceny, choć kluczową przeszkodą pozostała nieufność wobec etykiet produktów zgodnych z CSA”, zauważa kierowniczka projektu BEATLES, Marilena Gemtou, również z AUA. Usługi doradcze powinny w coraz większym stopniu wykraczać poza wskazówki techniczne, przy czym najbardziej skuteczne okazują się podejścia interpersonalne, zorientowane na praktykę i oparte na współtworzeniu.
Oceny zrównoważonego charakteru potwierdzają potrzebę stosowania sprawiedliwych modeli biznesowych
W ramach projektu oceniono wpływ 25 praktyk CSA na zrównoważony rozwój środowiskowy, gospodarczy i społeczny w regionach, w których prowadzono studia przypadków. Widoczne stały się znaczące kompromisy – praktyka, która była efektywna pod względem środowiskowym, często była mniej opłacalna ekonomicznie lub społecznie. Na przykład energia odnawialna i rolnictwo precyzyjne przyniosły wyraźne korzyści środowiskowe: – zmniejszenie emisji, lepszą efektywność wykorzystania zasobów i ograniczenie zanieczyszczeń, jednak długoterminowe zyski ekonomiczne były często ograniczane przez wysokie koszty kapitałowe. Niezbędne są podejścia dostosowane do lokalnych warunków i profili behawioralnych specyficznych dla rolników, przy jednoczesnym sprawiedliwym rozłożeniu kosztów i korzyści. W ramach projektu BEATLES opracowano modele biznesowe(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oparte na sprawiedliwości i równości w czterech ustalonych wymiarach: podziale zasobów, korzyści i ryzyka; przejrzystych procesach decyzyjnych; dostępie do rzetelnych informacji; oraz traktowaniu interesariuszy.
Sprawiedliwe projektowanie i wdrażanie polityk
W ramach projektu BEATLES stwierdzono, że istniejące ramy polityki zajmują się głównie sprawiedliwością dystrybucyjną poprzez wsparcie dochodów i mechanizmy redystrybucji, natomiast wymiary proceduralne, informacyjne i interpersonalne pozostają niedostatecznie rozwinięte. „Kluczowym zaleceniem projektu jest uwzględnienie sprawiedliwości we wszystkich tych wymiarach jako wyraźnego, mierzalnego kryterium na każdym etapie projektowania, wdrażania i oceny polityki”, stwierdza Fountas. „Tak jak sprawiedliwe modele biznesowe zapewniły, że wartość tworzona, pozyskiwana i dostarczana była sprawiedliwie dzielona między interesariuszy łańcucha wartości sektora rolno-spożywczego, tak sprawiedliwość w projektowaniu i wdrażaniu polityki zwiększyła zaufanie rolników do instytucji publicznych oraz ich akceptację dla środków politycznych”, dodaje Gemtou. Projekt BEATLES wykazał, że wspólne tworzenie rozwiązań, interwencji i polityk promujących sprawiedliwość będzie miało kluczowe znaczenie dla zmiany zachowań i wdrażania CSA. Zestaw narzędzi politycznych służących do diagnozy, projektowania i monitorowania jest dostępny bezpłatnie na stronie www.climatesmartagri.eu.
