Uwarunkowania społeczne a infekcje dróg oddechowych u dzieci
Dzieci pochodzące ze środowisk o niższym statusie społeczno-ekonomicznym są bardziej podatne na infekcje dróg oddechowych. Częściej dotykają je też długotrwałe powikłania. Jednak pomimo rosnącej świadomości niewiele wiadomo na temat dokładnych mechanizmów łączących niekorzystną sytuację społeczną z chorobami układu oddechowego u dzieci. Infekcje dróg oddechowych wynikają z wielu nakładających się na siebie czynników występujących we wczesnym okresie życia, takich jak warunki mieszkaniowe i środowiskowe, które często skupiają się w określonych grupach społeczno-ekonomicznych i oddziałują ze sobą w złożony sposób. W dotychczasowych badaniach nie analizowano tych mechanizmów w sposób systematyczny w różnych populacjach. Dodatkowym wyzwaniem jest zróżnicowanie wzorców nierówności w różnych krajach oraz na różnych etapach dzieciństwa. „Ze względu na tę złożoność podstawowe mechanizmy pozostają poznane w niewystarczającym stopniu”, mówi Demetris Avraam(odnośnik otworzy się w nowym oknie), badacz podoktorski na Uniwersytecie Kopenhaskim(odnośnik otworzy się w nowym oknie). W ramach projektu ESICRI, realizowanego przy wsparciu programu działania „Maria Skłodowska-Curie”(odnośnik otworzy się w nowym oknie), Avraam starał się uzyskać głębszy wgląd w mechanizmy leżące u podstaw tego związku poprzez szeroko zakrojone badania i analizę danych dotyczących ponad 200 000 dzieci z 16 europejskich kohort urodzeniowych. Celem było zbadanie społecznych, geograficznych i kulturowych ścieżek łączących czynniki ryzyka we wczesnym okresie życia z tymi infekcjami, aby lepiej zrozumieć obciążenie, jakie stanowią one dla dzieci w całej Europie.
Ogólnoeuropejska analiza infekcji dróg oddechowych u dzieci
Prace w ramach projektu rozpoczęły się od analiz opisowych mających na celu scharakteryzowanie częstości występowania infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych w okresie dzieciństwa – zarówno ogółem, jak i w podziale ze względu na poziom wykształcenia matek, będący głównym wskaźnikiem statusu społeczno-ekonomicznego dzieci. Następnie Avraam zastosował modelowanie statystyczne do ilościowego określenia nierówności społeczno-ekonomicznych w różnych grupach wiekowych. Modele te pozwoliły uzyskać dwa wskaźniki nierówności: bezwzględny (różnica w częstości występowania zakażeń między grupami o najniższym i najwyższym statusie społeczno-ekonomicznym) oraz względny (stosunek częstości występowania między grupami o najniższym i najwyższym statusie społeczno-ekonomicznym). Równolegle Avraam opracował „dsMediation package”, narzędzie statystyczne umożliwiające analizę mediacji przyczynowo-skutkowej przy jednoczesnym zachowaniu prywatności danych uczestników. Umożliwiło to zespołowi projektu ESICRI ustanowienie ram analitycznych do badania czynników środowiskowych, behawioralnych, psychospołecznych i okołoporodowych we wczesnym okresie życia jako potencjalnych zmiennych pośredniczących, przy jednoczesnym wspieraniu europejskich priorytetów w zakresie cyfryzacji i ochrony danych.
Analiza powiązań między wskaźnikami zakażeń a gradientami nierówności
W ramach projektu sformułowano kilka kluczowych wniosków, w tym ten, że infekcje dróg oddechowych u dzieci wykazują wyraźne prawidłowości związane z wiekiem, przy czym infekcje górnych dróg oddechowych osiągają szczyt w wieku około jednego i trzech lat, a infekcje dolnych dróg oddechowych – w wieku około dwóch i czterech lat. „Te spójne wzorce rozwojowe w różnych krajach stanowią solidną podstawę dowodową dla strategii profilaktycznych we wczesnym okresie życia”, zauważa Avraam. Kolejnym kluczowym wnioskiem płynącym z projektu były wyraźne różnice we wskaźnikach zakażeń i gradientach nierówności między kohortami i krajami. Chociaż w niektórych krajach nierówności wydawały się silniejsze, w innych były słabsze lub odwrócone, co sugeruje, że kontekst i warunki środowiskowe odgrywają istotną rolę w ryzyku zakażeń.
Dostarczanie informacji na potrzeby europejskiej polityki działań profilaktycznych
Wyniki badań mają wyraźne praktyczne znaczenie dla strategii działań, twierdzi Avraam. I jak dodaje: „Wyraźne szczyty zachorowalności w poszczególnych grupach wiekowych wskazują na placówki opieki nad małymi dziećmi, zwłaszcza żłobki i przedszkola, jako kluczowe środowiska dla działań profilaktycznych”. Porównania między krajami sugerują, że warunki społeczne i środowiskowe można modyfikować w celu zmniejszenia ryzyka zakażenia, zwłaszcza poprzez politykę ukierunkowaną na placówki opieki nad dziećmi, jakość mieszkań, wsparcie dla rodziców oraz zachowania zdrowotne na wczesnym etapie życia. „Wyniki wskazują na wczesne dzieciństwo – zwłaszcza placówki opieki dziennej i przedszkola – jako kluczowe obszary dla działań profilaktycznych”, zauważa Avraam. „Te dowody mogą stanowić podstawę dla strategii wzmacniających praktyki kontroli zakażeń, poprawiających standardy wentylacji i higieny oraz promujących zdrowsze środowiska we wczesnym okresie życia”. Avraam będzie kontynuował badania, aby odkryć złożone powiązania między niekorzystną sytuacją społeczno-ekonomiczną a infekcjami dróg oddechowych u dzieci. Planuje również współpracować z partnerami kohortowymi w celu zbadania czynników kontekstowych w różnych krajach oraz rozszerzenia tych badań na inne aspekty zdrowia dzieci, takie jak zdrowie psychiczne i otyłość. Ostatecznym celem jest uzyskanie dowodów, które pomogą zmniejszyć nierówności w zakresie zdrowia dzieci w całej Europie.
