Poprawa czynności płuc u pacjentów wyleczonych z gruźlicy
Gruźlica jest najczęstszą przyczyną zgonów wśród chorób zakaźnych na świecie. Choć mamy możliwość zarówno profilaktyki, jak i skutecznego leczenia tego schorzenia, utrzymujący się nierówny dostęp do leków połączony z czynnikami środowiskowymi związanymi z ubóstwem sprawiają, że w XXI wieku wciąż walczymy z tą chorobą. „Nie można zapominać o tym, że sama gruźlica stale się zmienia”, zauważa Anne Jacobs, kierowniczka projektu DRTB-HDT(odnośnik otworzy się w nowym oknie) z Szwajcarskiego Instytutu Chorób Tropikalnych i Zdrowia Publicznego(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „W rezultacie obserwujemy stale rosnącą liczbę przypadków gruźlicy lekoopornej, a skuteczność dostępnych leków spada”. Słowa badaczki potwierdzają dane - wzrost liczby przypadków lekoopornej (opornej na ryfampicynę) postaci gruźlicy zwiększa globalne zagrożenie dla zdrowia związane z tą chorobą.
Nowe metody poprawy czynności płuc
Dodatkowym wyzwaniem jest to, że konwencjonalne metody leczenia gruźlicy - szczególnie te dotyczące gruźlicy lekoopornej - często pozostawiają wyleczonych pacjentów z poważnymi zaburzeniami czynności płuc. Zaburzenia te mogą prowadzić do przedwczesnego zgonu i spowodować niepełnosprawność na całe życie. Zapobieganie tym skutkom jest celem finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu DRTB-HDT. Celem badaczy było sprawdzenie, czy nowe metody leczenia ukierunkowane na gospodarza mogą usprawnić przywracanie funkcji płuc u pacjentów z gruźlicą. Leczenie ukierunkowane na gospodarza zakłada zwalczanie zakażeń i chorób dzięki wykorzystaniu własnych szlaków biologicznych pacjenta, zamiast zwalczać same patogeny. W tym wypadku badacze wskazali, a następnie zmienili przeznaczenie dwóch istniejących leków - C-11050 i metforminy. Substancje te zostały wybrane w celu zmniejszenia stanu zapalnego i wywołania aktywności przeciwdrobnoustrojowej komórek gospodarza. „Przede wszystkim skupiliśmy się na tym, co dzieje się po tym, gdy pacjent zostanie wyleczony z gruźlicy”, wyjaśnia Jacobs. „Czy możemy wspomagać regenerację płuc poprzez wzmocnienie układu odpornościowego?”
Globalne randomizowane badania kliniczne i modelowanie populacji
Jednym z głównych osiągnięć projektu było randomizowane badanie globalne. W ramach tego badania zespół wybrał blisko 330 pacjentów z Gruzji, Mołdawii, Mozambiku, Rumunii i Republiki Południowej Afryki. Istotą badania była próba zrozumienia sytuacji w regionach, w których liczba przypadków gruźlicy stale się zmniejsza (w tym w Europie) oraz w regionach, w których gruźlica nadal stanowi powszechne zagrożenie, takich jak Afryka Południowa. „W pierwszym etapie prac musieliśmy sprostać wielu wyzwaniom, takim jak pozyskiwanie leków i walka z pandemią COVID-19”, dodaje Jacobs. „Kiedy rozpoczęliśmy badanie, wielu pacjentów z gruźlicą odczuwało skutki pandemii COVID-19”. Po rozpoczęciu badania wszyscy pacjenci otrzymywali standardowe leki zwalczające gruźlicę, natomiast pacjenci uczestniczący w badaniach dodatkowo otrzymywali dawki CC-11050 lub metforminy. Przechodzili także badania spirometryczne w celu pomiaru objętości wydychanego powietrza, co miało na celu badanie poprawy czynności płuc. W ramach projektu zespół zajął się również modelowaniem w celu badania potencjalnego wpływu leczenia na zdrowie jednostek i odporność populacji.
Potencjał skutecznego leczenia skupionego na gospodarzu
Choć badania spirometryczne nie wykazały znaczącej poprawy czynności płuc, na którą liczono, zespół wyciągnął wiele istotnych wniosków dotyczących leczenia. Lekarze zauważyli na przykład, że prawidłowe wykonanie spirometrii wymaga praktyki i może być nieprzyjemne dla pacjentów. Dzięki tej wiedzy lekarze będą w stanie nauczyć się wykorzystywać to badanie lepiej w przyszłych badaniach. Modelowanie wykazało również, że skuteczne leczenie może przynieść ogromne korzyści zdrowotne i gospodarcze zarówno pacjentom, jak i całym społeczeństwom. „Dowiedliśmy, że poprawa funkcji płuc byłaby świetną inwestycją z punktu widzenia systemów opieki zdrowotnej”, zauważa Jacobs. „Dzięki temu pacjenci mogą być gotowi do szybszego powrotu do pracy zawodowej i dłuższego życia w dobrym zdrowiu”. Zespół projektu DRTB-HDT zamierza kontynuować te badania dzięki udostępnianiu wyników zespołom projektów finansowanych w ramach tego samego programu(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Ustalenie, które rozwiązania działają, a które są ślepym zaułkiem, pomoże nam skupić się na właściwych ścieżkach”, wyjaśnia badaczka.