Od archeologii galaktycznej po neurony – naukowcy wspierani przez UE zdobywają prestiżowe nagrody za 2026 rok
W latach 20. XX wieku wielu wspieranych przez UE naukowców i naukowczyń otrzymało nagrody Norweskiej Akademii Nauki i Literatury i Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (EMBO), a bieżący rok nie jest tu wyjątkiem. Pięcioro naukowców korzystających z finansowania Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN) otrzymało norweską nagrodę nagrodę Kavliego(odnośnik otworzy się w nowym oknie) za przełomowe osiągnięcia w dziedzinie astrofizyki i neuronauki. Co więcej, kolejnemu stypendyście ERBN przyznano niemiecką nagrodę, Złoty Medal EMBO(odnośnik otworzy się w nowym oknie) za jego wybitne osiągnięcia w dziedzinie ewolucyjnej biologii komórkowej.
Wyróżnienia w dziedzinie astrofizyki i neuronauki z Norwegii
Laureatami Nagrody Kavliego w dziedzinie astrofizyki za rok 2026 zostali Wasilij Belokurow (Uniwersytet w Cambridge, Wielka Brytania), Amina Helmi (Uniwersytet w Groningen, Holandia) oraz Rodrigo Ibata (Francuskie Narodowe Centrum Badań Naukowych, Francja). Laureaci otrzymali to wyróżnienie „za odkrycie skamieniałości świadczących o dawnych fuzjach, które są dowodem na to, że galaktyka Drogi Mlecznej powstała w wyniku akrecji hierarchicznej”. Belokurov otrzymał dofinansowanie z UE na badania nad strukturą potencjału grawitacyjnego Drogi Mlecznej w ramach projektu STREAMS (Measuring the Lumpiness of Dark Matter With Tidal Streams). Badania Helmi dotyczące natury grawitacji i właściwości ciemnej materii zostały sfinansowane w ramach projektu GREATDIGINTHESKY (Accelerating Galactic Archaeology). Finansowanie w ramach projektu GALACTICA (Dynamical imprints of the evolutionary history of the Milky Way) pomogło Ibacie w jego dążeniach do prześledzenia dynamicznych śladów pozostawionych przez proces powstawania i ewolucji galaktyki. Dwie stypendystki ERBN – Christine Holt (Uniwersytet w Cambridge) oraz Erin Schuman (Instytut Badań nad Mózgiem Maxa Plancka, Niemcy) – otrzymały Nagrodę Kavliego w dziedzinie neuronauki za rok 2026 „za odkrycie lokalnej translacji białek w neuronach oraz wykazanie jej znaczenia dla rozwoju mózgu i jego plastyczności”. Nagrodę tę otrzymały wspólnie z naukowcami ze Stanów Zjednoczonych: Kelsey Martin i Oswaldem Stewardem. Na potrzeby badań nad białkami rybosomalnymi oraz ich wpływem na utrzymanie i degenerację aksonów (wydłużonych części neuronów, które przekazują impulsy elektryczne) Holt otrzymała wsparcie z funduszy UE w ramach projektu AXONSURVIVAL (Axon survival: the role of protein synthesis). Schuman zdobyła trzy granty ERBN. W swoich wcześniejszych pracach, badających jak lokalne wytwarzanie białek na synapsach wspomaga czynność i plastyczność neuronów, korzystały ze wsparcia w ramach programów Neuronal dynamics (Dynamics of local transcriptomes and proteomes in neurons) i NeuroRibo (Specialized Ribosomes for Neuronal Protein Synthesis). W swoim obecnym projekcie DiverseSynapse (Revealing the Landscape of Synaptic Diversity by Cell type- and Synapse-specific Proteomics and Transcriptomics) zajmuje się badaniem różnorodności molekularnej proteomów i transkryptomów synaptycznych oraz tego, jak ulegają one zmianom w trakcie plastyczności. „Gratuluję wszystkim laureatkom i laureatom z 2026 roku! Ich pionierskie badania pokazują, jak ważne jest długoterminowe wsparcie dla nauki opartej na ciekawości – w tym przypadku poszerzającej granice wiedzy o tym, co wielkie, małe i złożone” – komentuje przewodnicząca ERBN, Maria Leptin w komunikacie prasowym ERBN ogłaszającym przyznanie Nagrody Kavliego. Zwycięzcy w każdej kategorii dzielą między siebie nagrodę pieniężną w wysokości 1 miliona dolarów amerykańskich (około 864 000 euro).
Złote wyróżnienie z Niemiec
Szóstym laureatem grantu ERBN, którego uhonorowano w tym roku, jest Gautam Dey (Europejskie Laboratorium Biologii Molekularnej, Niemcy). Naukowiec otrzymał Złoty Medal EMBO za wybitne osiągnięcia w dziedzinie badań nad ewolucyjnymi uwarunkowaniami organizacji jądra komórkowego i podziału komórek. Prowadzone przez Deya badania nad kluczowymi procesami komórkowymi oraz ich ewolucją u eukariontów są finansowane w ramach projektu KaryodynEVO (Evolutionary principles of nuclear dynamics and remodelling). Oprócz medalu on oraz druga laureatka, szwajcarska naukowczyni Omaya Dudin, otrzymają również 10 000 euro. Więcej informacji: projekt STREAMS projekt GREATDIGINTHESKY projekt GALACTICA projekt AXONSURVIVAL projekt Neuronal dynamics projekt NeuroRibo projekt DiverseSynapse projekt KaryodynEVO
