Wykorzystanie natury do zwiększenia plonów
Drobni rolnicy muszą sprostać wyzwaniu wydajnej produkcji żywności na ograniczonym areale, a jednocześnie zapewnić sobie źródło utrzymania i dostosować się do coraz bardziej ekstremalnych i nieprzewidywalnych warunków klimatycznych. Jednocześnie coraz lepiej rozumiemy, jak intensyfikacja konwencjonalnego rolnictwa może szkodzić ekosystemom i zdrowiu człowieka, między innymi wskutek stosowania syntetycznych pestycydów i nawozów. A gdybyśmy mogli czerpać z mechanizmów naturalnych ekosystemów, by produkować więcej z hektara, jednocześnie zwiększając odporność rolnictwa na zmiany klimatu i sprzyjając różnorodności biologicznej? To pytanie postawili sobie twórcy projektu UPSCALE(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Zastosowali oni podejście znane jako „push-pull”, aby zbadać strategie intensyfikacji agroekologicznej. „Push-pull to metoda oddolnego zwalczania szkodników upraw. Wykorzystuje wzajemne oddziaływania między gatunkami, aby odstraszać szkodniki, czyli „wypychać” je (push) poza pola kukurydzy, i/lub przyciągać je (pull) do pułapek rozmieszczonych w obrębie lub na obrzeżach upraw”, wyjaśnia Emily Poppenborg Martin(odnośnik otworzy się w nowym oknie), koordynatorka projektu UPSCALE. Jak wyjaśnia Poppenborg, profesorka ekologii zwierząt w Instytucie Ekologii i Systematyki Zwierząt Uniwersytetu w Giessen(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Niemczech, polega to na wysianiu międzyplonu – zazwyczaj rośliny strączkowej z rodzaju Desmodium – między rzędami kukurydzy oraz obsadzeniu obrzeży uprawy trawami, które działają jak pułapki na szkodniki. „Na przykład w sąsiedztwie roślin, w których szkodniki nie mogą się rozwinąć, dopóki nie dojrzeją. W rzeczywistości angażujemy naturę w ochronę upraw”. Jednak pomimo wielu korzyści, skuteczność strategii push-pull znacznie różni się w zależności od regionu. Jak zauważa Poppenborg, pola otaczające daną uprawę mogą mieć duży wpływ na interakcje ekologiczne w obrębie gruntów uprawnych, ale kwestia ta nie została dotychczas dokładnie zbadana. Jednocześnie poziom akceptacji ze strony rolników nie jest tak wysoki, jak można by oczekiwać, biorąc pod uwagę potencjał rozwiązania. „W projekcie UPSCALE chcieliśmy zrozumieć tę zmienność, określić, w jaki sposób i kiedy najlepiej zintegrować technologię push-pull z systemami rolniczymi oraz co jest potrzebne do skalowania technologii agroekologicznej, takiej jak push-pull”.
Wykorzystanie technologii i wzmocnienie kontaktów międzyludzkich w celu tworzenia rozwiązań opartych na naturze
Aby dokładniej przeanalizować to zagadnienie, w ramach projektu wykorzystano pułapki do pobierania próbek chrząszczy, pająków i owadów latających, będących naturalnymi wrogami szkodników kukurydzy. Zbadano również same rośliny kukurydzy, aby ocenić skalę szkód wyrządzanych przez szkodniki, oraz zebrano plony w celu określenia ich wielkości. Badacze wykorzystali także nowatorskie czujniki terenowe do wychwytywania substancji lotnych emitowanych przez rośliny uprawiane w systemie międzyplonowym oraz zastosowali teledetekcję satelitarną do mapowania użytkowania gruntów i oceny reakcji roślinności na czynniki klimatyczne. Stworzyli również modele wpływu zmian w systemie społeczno-ekologicznym, w którym zakorzenione jest zjawisko push-pull. Aby ocenić poziom akceptacji, zespół projektu przeprowadził ponad 150 wywiadów z drobnymi rolnikami i ekspertami w ramach trzech tur badań ankietowych oraz współpracował z interesariuszami przy ocenie korzyści i opracowaniu mapy łańcuchów wartości. „Zidentyfikowaliśmy bariery i możliwości skalowania oraz wspólnie opracowaliśmy plany działania dotyczące tego, kiedy, gdzie i jak skalować praktyki push-pull”. Następnie wspólnie z rolnikami badacze opracowali i przetestowali nowe strategie upowszechniania, mające na celu przezwyciężenie takich przeszkód jak swobodne przemieszczanie się zwierząt gospodarskich.
Zmiany środowiskowe, które zachodzą w obrębie społeczności
W projekcie uczestniczyły całe społeczności, a rolnicy i badacze wspólnie projektowali takie rozwiązania jak żywopłoty i szkółki roślin Desmodium. Rolnicy współtworzyli i testowali również rozwiązania umożliwiające stosowanie płodozmianu oraz integrację metody push-pull z uprawą innych roślin spożywczych, takich jak pomidory i jarmuż, zgodnie z najlepszymi praktykami wypracowanymi w ramach projektu(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Jak zauważa Poppenborg: „Dla mnie najbardziej uderzającym odkryciem jest znaczenie społeczności i masy krytycznej. Jeśli cała społeczność jednoczy się, aby wdrożyć strategię push-pull, sieci społeczne ulegają wzmocnieniu i przyswajają tę technologię, dostosowując ją i zarządzając nią zgodnie ze swoimi potrzebami, rozwijając nowe i kreatywne łańcuchy wartości”. Po pomyślnym włączeniu odpornego na zmiany klimatu podejścia push-pull do krajowych strategii agroekologicznych państw partnerskich zespół projektu koncentruje się obecnie na wykorzystaniu zdobytych doświadczeń w doradztwie rolniczym oraz opracowaniu polityk wspierających transformację w kierunku agroekologii.
