Badanie sezonowego i długotrwałego zajmowania nisz ekologicznych dzięki zintegrowanym metodom
W dotychczasowych badaniach adaptacja siedlisk ludzkich do warunków otoczenia była traktowana przede wszystkim jako bierna reakcja na lokalne uwarunkowania, nie zaś jako świadomy wybór zajmowania kontrastujących nisz ekologicznych. W tym kontekście skupiano się zwykle na rodzajach i kształtach narzędzi. Brakowało badań obejmujących zachowanie, dietę, mobilność i biologiczne reakcje na skutki zmiany klimatu, zwłaszcza w kontekście życia w późnej epoce kamienia łupanego w Rogu Afryki. Zespół finansowanego ze środków działania „Maria Skłodowska-Curie” projektu HUMA wypełnił tę lukę dzięki przeprowadzeniu interdyscyplinarnych badań sezonowych przemieszczeń między wyżynami a nizinami oraz analizie mającej na celu ustalenie, czy przemieszczenia te były częścią zaplanowanych strategii użytkowania terenu. Badacze skupili się na stanowisku archeologicznym w jaskini Beefa na wyżynach Etiopii oraz na stanowiskach na wyżynach i równinach Somalii z okresu późnej epoki kamienia łupanego, począwszy od końcowego plejstocenu do środkowego holocenu. Okres ten charakteryzował się rozwojem rolnictwa i zaawansowanych narzędzi, a także istotnymi globalnymi zmianami klimatycznymi i środowiskowymi.
Zintegrowana analiza przystosowania człowieka do różnych środowisk
Zdaniem Giuseppiny Mutri, stypendystki działania „Maria Skłodowska-Curie”, pracującej na Uniwersytecie we Florencji(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz Uniwersytecie w Connecticut(odnośnik otworzy się w nowym oknie), „krótkotrwałe, sezonowe wykorzystanie terenu – powtarzające się, przewidywalne przemieszczenia w celu pozyskania sezonowych zasobów – stanowi strategię behawioralną, która może pozostawiać ślady archeologiczne odmienne od tych charakterystycznych dla stałego osadnictwa”. Ślady, które mogą odróżniać te formy użytkowania, obejmują zestawy narzędzi oraz pozostałości organiczne roślin, zwierząt i ludzi. Zespół projektu HUMA połączył metody umożliwiające badanie zarówno zachowań sezonowych, wyspecjalizowanych narzędzi oraz pożywienia, jak i oznak trwałych przystosowań. Mutri badała strategie przeżycia na różnych wysokościach i oceniała wytwarzane narzędzia oraz ich wykorzystanie przy pomocy analizy techniczno-funkcjonalnej kamieni. Przyjrzała się także diecie i działalności wytwórczej badając kamień nazębny – źródło mikroodłamków, informacji o mikrobiomie oraz starożytnego DNA. Dowody w postaci pozostałości oraz mikroskopijne szczątki roślinne pozwoliły badaczce na dokładniejsze określenie badanych zwierząt i roślin. Dane dotyczące narzędzi kamiennych, pozostałości, kamienia nazębnego oraz archeobotaniki zostały zestawione z danymi paleoklimatycznymi, a następnie skorelowane w ramach modelu interpretacyjnego w celu wyjaśnienia reakcji ludzi na nagłe zmiany klimatu, a także rozróżnienia adaptacji sezonowej i adaptacji w dłuższym ujęciu czasowym. „Projekt HUMA umożliwił szczegółowe zbadanie zajęć ludzkich, ich diety, sposobów przemieszczania się oraz związków tych zachowań ze zmiennością klimatu. Odkryliśmy dowody na sezonowe wykorzystywanie nisz ekologicznych oraz potwierdziliśmy znaczenie wyżyn jako atrakcyjnych schronień oraz źródeł zasobów w kontekście zmian klimatu”, wyjaśnia Mutri. Obecnie trwają prace nad analizami i przygotowaniem publikacji.
Stawianie czoła wyzwaniom i podwaliny pod przyszłe badania
Zespół wykorzystał zbiór bogatych dowodów empirycznych obejmujących odkrycia i wykopaliska w jaskini Beefa trwające od 2019 roku, a także odpowiednio przygotowanych szczątków, które mogły charakteryzować się niskim stopniem zachowania DNA, a także rozległych zbiorów Muzeum i Instytutu Prehistorii we Florencji(odnośnik otworzy się w nowym oknie). W ramach projektu badacze uzyskali także pozwolenie na badanie materiałów pochodzących z Somalii i Etiopii. Poza rezultatami naukowymi zespół pod kierunkiem Mutri wypracował rezultaty w postaci praktycznych materiałów i wyszkolonych ekspertów. Relacyjna baza danych oraz kolekcja referencyjna pozostałości i śladów zużycia zostaną udostępnione publicznie zgodnie z zasadami FAIR. W ramach projektu HUMA badacze przeszkolili także etiopskich studentów i naukowców, wnieśli wkład w rozwój muzeum archeologicznego Melka Kunture(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz nawiązali współpracę z lokalnymi szkołami. Projekt HUMA wypełnił istotną lukę w rozumieniu mobilności, sezonowego użytkowania terenu oraz odporności społeczności Rogu Afryki w okresie zmian środowiskowych i klimatycznych zachodzących od schyłku plejstocenu do połowy holocenu. Wyniki tych prac będą stanowić fundament przyszłych badań i umożliwią zrozumienie tych wzajemnie powiązanych procesów zachodzących w prehistorycznej Afryce oraz na innych obszarach.
