Rachunkowość rzeczywistych kosztów ujawnia wpływ systemów żywnościowych na klimat
Chociaż konsumenci pokrywają wiele bezpośrednich kosztów związanych z żywnością – surowców, produkcji czy transportu – szereg kosztów zewnętrznych, takich jak degradacja środowiska spowodowana intensywnym rolnictwem oraz emisje dwutlenku węgla wynikające z produkcji, przetwórstwa i transportu, zazwyczaj pozostaje nieujęty.
Przejrzystość kosztów jako czynnik zwiększający konkurencyjność
Aby rozwiązać ten problem, w ramach projektu FOODCoST(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przyjęto koncepcję rachunkowości rzeczywistych kosztów w celu pomiaru i wyceny kosztów „zewnętrznych” poprzez przypisanie im wartości pieniężnej. Przedstawienie rzeczywistych kosztów produkcji w ten sposób może pomóc przedsiębiorstwom i decydentom w podejmowaniu i uzasadnianiu decyzji, których w innym przypadku mogliby nie podjąć. „Chodzi o stworzenie odpowiednich zachęt dla przedsiębiorstw oraz skłonienie decydentów do podjęcia działań”, wyjaśnia koordynator projektu FOODCoST, Michiel van Galen z Uniwersytetu i Ośrodka Badawczego Wageningen(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w Holandii. Zapewnienie takiej przejrzystości może ponadto zapewnić przedsiębiorstwom przewagę konkurencyjną na rynkach, na których konsumenci coraz bardziej cenią sobie odpowiedzialność za środowisko. „Mamy wiele rozwiązań dotyczących klimatu, ale nie wdrażamy ich, ponieważ uważamy, że są zbyt drogie”, mówi van Galen. „Świadomość potencjalnych negatywnych konsekwencji zmian klimatu dla naszych gospodarek może pomóc wzmocnić poczucie pilności”.
Skupienie się na produkcji żywności i odporności na zmiany klimatu
Zharmonizowana metodologia FOODCoST dotycząca rzeczywistych kosztów została opracowana w celu dokładniejszego obliczania szeregu kosztów zewnętrznych, w tym związanych ze zmianami klimatu, różnorodnością biologiczną oraz skutkami społecznymi i zdrowotnymi. „Zmiany klimatu były jednym z ważniejszych kosztów zewnętrznych, którym się przyjrzeliśmy”, zauważa van Galen. „A rolnictwo to jeden z głównych czynników przyczyniających się do zmian klimatu”. W swoich modelach zespół van Galena dążył do uwzględnienia emisji gazów cieplarnianych oraz innych skutków środowiskowych związanych z rolnictwem, takich jak wylesianie. Projekt połączył dwa szerokie nurty badań. Pierwszym z nich była potrzeba rzeczywistego rozliczania kosztów na poziomie produktu. Na przykład w przypadku produkcji kakao ukryte koszty środowiskowe obejmują wylesianie i utratę różnorodności biologicznej, które nie znajdują odzwierciedlenia w ostatecznych cenach detalicznych. Drugim nurtem była potrzeba rzeczywistego rozliczania kosztów na poziomie systemu żywnościowego. W związku z tym zespół opracował globalną bazę danych(odnośnik otworzy się w nowym oknie), aby skatalogować skutki stosowanych metod produkcji oraz nawyków żywieniowych konsumentów.
Usuwanie barier utrudniających rozliczanie rzeczywistych kosztów
W ramach projektu opublikowano już ocenę(odnośnik otworzy się w nowym oknie) polityk mających na celu internalizację nieujętych w kosztach skutków w systemie żywnościowym. Równolegle zespół opracował narzędzie do analizy skutków internalizacji(odnośnik otworzy się w nowym oknie), uwzględniające scenariusze, takie jak kampanie zachęcające konsumentów do zmiany zachowań oraz podwyżki podatków i zaostrzenie regulacji. „To pokazuje, że potrzebne jest połączenie różnych polityk”, zauważa van Galen. „Możemy wdrażać restrykcyjne środki (na przykład wprowadzając zakazy lub ograniczenia dotyczące niektórych składników), ale bardzo ważne jest również budowanie świadomości i zapewnienie przejrzystości, na przykład poprzez etykietowanie oraz zachęty do zmian”. Propozycje te zostały przedstawione w zaleceniach dotyczących polityki(odnośnik otworzy się w nowym oknie) opracowanych w ramach projektu. Problem wpływu produkcji zwierzęcej na środowisko i dobrostan zwierząt można by rozwiązać poprzez wprowadzenie ujednoliconego oznakowania na przedniej części opakowania produktu, natomiast ograniczenie stosowania pestycydów można by osiągnąć dzięki bardziej rygorystycznym regulacjom i zachętom podatkowym. W ramach projektu FOODCoST opracowano również modele biznesowe i strategie oraz zbadano bariery utrudniające wdrożenie rachunkowości opartej na rzeczywistych kosztach. Zespół planuje również publikację przewodnika krok po kroku, który ma pomóc przedsiębiorstwom w internalizacji kosztów zewnętrznych.
