Nauka obywatelska kształtuje politykę wspierającą bardziej ekologiczne i bardziej sprawiedliwe miasta w Europie
Miasta coraz częściej muszą mierzyć się z ekstremalnymi upałami, zanieczyszczeniem powietrza i kurczącymi się terenami zielonymi. Obywatele najbardziej dotknięci tymi problemami często mają najmniejszy wpływ na decyzje dotyczące planowania. Nauka obywatelska(odnośnik otworzy się w nowym oknie) — czyli aktywny udział społeczeństwa w badaniach naukowych — oferuje sposób na wypełnienie tej luki. Finansowany ze środków UE projekt Urban ReLeaf(odnośnik otworzy się w nowym oknie) połączył mieszkańców — ze szczególnym uwzględnieniem tych, którzy historycznie mieli mniejszy wpływ na decyzje — z naukowcami i władzami miejskimi, aby włączyć dane i spostrzeżenia pochodzące od obywateli do planów tworzenia bardziej zielonych, zdrowszych i sprawiedliwszych miast.
Przekształcanie doświadczeń życiowych w wiarygodne dane
W ciągu dwóch sezonów ponad 3800 mieszkańców wzięło udział w sześciu projektach pilotażowych w różnych miastach Europy, łącząc to, co widzieli i odczuwali, z danymi zebranymi przez czujniki w ich dzielnicach, dotyczącymi upałów, zanieczyszczenia powietrza i terenów zielonych. Dane zostały poddane kontroli jakości w celu połączenia ich z oficjalnymi pomiarami miasta oraz wykorzystania w procesie kształtowania polityki. „W Atenach miejscy sprzątacze ulic nosili czujniki temperatury podczas swoich zmian, dzięki czemu doświadczenia pracowników narażonych na działanie wysokich temperatur zostały bezpośrednio uwzględnione w dyskusjach dotyczących planowania”, wyjaśnia Gerid Hager, członek zespołu koordynacyjnego Urban ReLeaf w Międzynarodowym Instytucie Analizy Systemów Stosowanych (IIASA)(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Mieszkańcy Utrechtu odnotowali w centrum dzielnic temperatury wyższe o 3–4°C, niż te zarejestrowane przez oficjalną stację monitorującą miasta, znajdującą się tuż poza jego granicami. W Mannheim mieszkańcy wnieśli wkład w tworzenie społecznego spisu drzew i dzielili się swoimi odczuciami dotyczącymi upałów na miejskich placach.
Nauka obywatelska staje się narzędziem polityki
Dane dotyczące komfortu termicznego zebrane przez mieszkańców Cascais służą obecnie jako wytyczne przy sadzeniu drzew i tworzeniu cienia w „punktach newralgicznych pod względem dyskomfortu termicznego” oraz są wykorzystywane w miejskim rozporządzeniu w sprawie terenów zielonych i ochrony drzew. W Rydze sieć niedrogich czujników, obsługiwanych przez mieszkańców i umieszczonych w miejscach publicznych, mierzyła poziom zanieczyszczenia drobnymi cząstkami w całym mieście. Wyniki wskazują na związek między terenami zielonymi a niższym poziomem zanieczyszczenia spowodowanego ruchem drogowym. W planie zazieleniania miasta Rygi nauka obywatelska została uznana za uzupełniające źródło dowodów. Co więcej, mieszkańcy Dundee, w tym społeczności często niedostatecznie reprezentowane w konsultacjach społecznych, podzielili się swoimi spostrzeżeniami na temat terenów zielonych, które obecnie kształtują planowanie scenariuszy i strategię dotyczącą przestrzeni otwartych w mieście. Co ważne, podejście organizacji Urban ReLeaf sprzyjało zmianom instytucjonalnym. „We wszystkich kampaniach pracownicy miejscy formułowali pytania, organizowali gromadzenie i interpretację danych oraz angażowali się w współpracę z lokalnymi społecznościami, dzięki czemu władze publiczne lepiej rozumiały naukę obywatelską, a zaufanie do uzyskanych dowodów było większe”, zauważa Todd Harwell z zespołu koordynującego projekt w IIASA. Projekty pilotażowe wskazały zarówno na czynniki sukcesu, jak i na wyzwania. Wczesne i jasne sformułowanie pytania dotyczące planistyki pomogły dostosować gromadzenie danych do zamierzonego procesu decyzyjnego: konieczne było zapewnienie niezawodności czujników poprzez testy terenowe i plany awaryjne. Kreatywne formaty poszerzyły zasięg działań, a dzięki zleceniom artystycznym lokalne dane przekształcono w sztukę publiczną, taką jak mural „Atlantis” w Rydze czy poezja w parku w Cascais, angażując mieszkańców, którzy w innym przypadku mogliby nie wziąć w nich udziału. Dotarcie do niedostatecznie reprezentowanych mieszkańców zależało również od trwałej współpracy z zaufanymi lokalnymi organizacjami, a nie od jednorazowej rekrutacji. Przede wszystkim uzyskanie wpływu na politykę wymagało więcej niż jednego sezonu. Równoległe prowadzenie sześciu projektów pilotażowych w obu latach projektu umożliwiło wspólne uczenie się i doskonalenie działań między miastami.
Przyspieszenie wdrażania i wzmocnienie pozytywnego wpływu polityki
Metody, szablony, narzędzia i zbiory danych projektu są publicznie dostępne w postaci zestawów narzędzi(odnośnik otworzy się w nowym oknie) dla władz lokalnych planujących podobne kampanie dotyczące ogrzewania, zanieczyszczenia powietrza, drzew lub jakości terenów zielonych. Program akceleracyjny projektu pomaga innym miastom europejskim w przyjęciu tego podejścia, natomiast projekt kontynuacyjny GENeCITY rozszerza działania projektu Urban ReLeaf o wykorzystanie cyfrowych bliźniaków i planowanie wspierane przez sztuczną inteligencję. Projekt Urban ReLeaf wykazał, że nauka obywatelska może stanowić uzupełnienie konwencjonalnych sieci monitorowania środowiska, przekształcając gęściej prowadzone pomiary, lokalną wiedzę i doświadczenia życiowe w dowody na potrzeby kształtowania polityki. „Miasta zawsze monitorowały swoje środowisko. Projekt Urban ReLeaf uzupełnił te działania o codzienne doświadczenia mieszkańców i wzmocnił zaufanie, które pozwala nauce obywatelskiej wpływać na rzeczywiste decyzje planistyczne”, podsumowuje Inian Moorthy z zespołu koordynacyjnego Urban ReLeaf w IIASA.
