Rozwój zieleńszych i bardziej sprawiedliwych miast w całej Europie
Miasta pokrywają niewielką część powierzchni Ziemi, jednak według szacunków ekspertów odpowiadają za znaczną część emisji CO2 na świecie. Co istotniejsze, dostęp mieszkańców do czystego powietrza, chłodu, cienia i terenów zielonych często dotyka problem nierówności. Zwykle to najzamożniejsze dzielnice znajdują się w najlepszej sytuacji, z kolei uboższe społeczności są w większym stopniu narażone na upały i zanieczyszczenia. Zespół finansowanego ze środków Unii Europejskiej projektu JUSTNature(odnośnik otworzy się w nowym oknie) miał na celu zniwelowanie tej luki w oparciu o koncepcję zakładającą, że wszyscy mieszkańcy mają prawo dostępu do zielonych przestrzeni i czystego środowiska. Aby to osiągnąć, zespół postawił na rozwiązania oparte na przyrodzie, w tym zielone dachy, ogrody miejskie i przepuszczalne powierzchnie zielone, które wykorzystują naturalne procesy w celu chłodzenia miast, wychwytywania dwutlenku węgla i oczyszczania powietrza. „Łączące ekologię ze sprawiedliwą dystrybucją i projektowaniem uwzględniającym wszystkie podmioty, rozwiązania oparte na przyrodzie [JB1.1] stanowią narzędzie służące realizacji celów klimatycznych i zapewnianiu sprawiedliwości społecznej”, wyjaśnia Jessica Balest, koordynatorka projektu.
Wspólne projektowanie bardziej zielonych miast z mieszkańcami
W ramach projektu JUSTNature zespół wykorzystał opracowane podejście w siedmiu żywych laboratoriach działających w europejskich miastach, w tym w Lowanium (Belgia), Monachium (Niemcy), Chanii (Grecja), Merano i Bolzano (Włochy), Szombathely (Węgry) i Gzirze (Malta). Na potrzeby projektu miasta stały się prawdziwymi laboratoriami, w ramach których mieszkańcy, samorządy i naukowcy współpracowali ze sobą podczas warsztatów i działań z udziałem społeczeństwa. W Lowanium mieszkańcy przyczynili się do przeprojektowania ulicy w wyniku debat na temat bezpieczeństwa ruchu drogowego, dostępności i zazieleniania miasta. W Szombathely projekt objął nawet uczniów szkół, którzy wzięli udział w pracach odgrywając różne role i testując poważne gry, aby ustalić, jak szkolne podwórka mogą wspierać różnorodność biologiczną. „Miejskie laboratoria stanowiły sposób na uwzględnienie wiedzy, potrzeb i aspiracji miejscowej ludności, dzięki czemu miały bezpośredni wpływ na planowanie i wdrażanie rozwiązań opartych na przyrodzie, a także zarządzanie nimi w dłuższej perspektywie”, wyjaśnia Balest. W ramach projektu zespół wdrożył szereg rozwiązań(odnośnik otworzy się w nowym oknie) w miastach pilotażowych, co pozwoliło na poprawę jakości powietrza, ochronę różnorodności biologicznej, ograniczenie wpływu upałów i stworzenie przestrzeni publicznych przyjaznych dla mieszkańców. Na terenie aresztu w Lowanium szczelny beton został zastąpiony przepuszczalnym podłożem, dzięki czemu wraz z osadzonymi udało się zbudować zieloną przestrzeń. W Monachium wybrukowany dziedziniec wielokulturowego osiedla mieszkaniowego stał się zacienionym ogrodem społecznym. W Bolzano niewykorzystany dach został zmieniony w zieloną przestrzeń łączącą różnorodność biologiczną z panelami słonecznymi. Z kolei w Merano teren będący nieużytkiem stał się publicznym ogrodem zaprojektowanym wspólnie z mieszkańcami. Znalazły się w nim między innymi siedliska owadów zapylających, rośliny jadalne i zacienione miejsca do siedzenia.
Narzędzia i działania zapewniające trwałe oddziaływanie
Oprócz poszczególnych działań i interwencji, zespół projektu JUSTNature skupił się na opracowaniu materiałów, dzięki którym inne miasta mogą przeprowadzić podobne transformacje. Wśród nich można wymienić zestaw metod JUSTPlanT(odnośnik otworzy się w nowym oknie) opracowany z myślą o wspieraniu władz -publicznych i mieszkańców we wspólnym planowaniu zazieleniania obszarów miejskich, a także podręcznik(odnośnik otworzy się w nowym oknie) zawierający informacje na temat zazieleniania miast sprzyjającego sprawiedliwości społecznej. W ramach projektu powstał także zestaw narzędzi cyfrowych wspomagających władze miast w analizowaniu, wdrażaniu i skalowaniu rozwiązań opartych na przyrodzie. Narzędzia te obejmują platformę zarządzania opartą na współpracy, cyfrowe bliźniaki pozwalające na modelowanie skutków rozwiązań opartych na przyrodzie, a także systemy monitorowania środowiska. Miasta w całej Europie podjęły działania mające na celu włączenie rozwiązań opartych na przyrodzie do miejscowych strategii, procesów planowania i działań inwestycyjnych. W Bolzano doświadczenie zdobyte w ramach projektu JUSTNature przyczyniło się do powstania rozporządzenia o redukcji wpływu budynków na środowisko (RIE – Riduzione dell'Impatto Edilizio), które zakłada powiązanie rozwiązań opartych na przyrodzie z przyszłym rozwojem miasta. Proces aktywizacji przedsiębiorców we wszystkich siedmiu miejskich laboratoriach zaowocował współpracą przedsiębiorstw, w tym małych i średnich firm, a także organizacji społecznych. Wspólnie podmioty ustaliły, jakie możliwości gospodarcze zapewnia przyroda. „Samorządy miejskie rozwinęły wiedzę i poszerzyły swoje kompetencje dzięki uczeniu się od partnerów i działaniom opartym na współtworzeniu”, wyjaśnia Balest. „Wszystko to pozwoliło im nie tylko na utrzymanie rozwiązań wdrożonych w trakcie projektu, ale także wskazanie obszarów wymagających dalszych inwestycji oraz miejsc, gdzie możliwe jest powielenie rozwiązań i zwiększanie skali istniejących realizacji po zakończeniu projektu”.
