Związek między rtęcią a selenem i jego wpływ na zdrowie
Ryby i owoce morza stanowią ważny element europejskiej diety, a przeciętny Europejczyk spożywa ich około 23 kg rocznie(odnośnik otworzy się w nowym oknie). Chociaż korzyści zdrowotne wynikające ze spożywania tej grupy produktów są dobrze udokumentowane, rosną obawy dotyczące zawartej w nich rtęci: rtęć jest oficjalnie sklasyfikowana jako jedna z 10 najbardziej toksycznych substancji chemicznych(odnośnik otworzy się w nowym oknie), a jej spożycie poprzez skażone ryby może być szczególnie szkodliwe w okresie prenatalnym oraz we wczesnym dzieciństwie. Wykazano jednocześnie, że selen ma efekt detoksykacyjny(odnośnik otworzy się w nowym oknie) przeciwdzialający toksyczności rtęci. Projekt MERFISH(odnośnik otworzy się w nowym oknie), finansowany w ramach programu działań „Maria Skłodowska-Curie”, połączył zaawansowaną chemię analityczną z badaniami dotyczącymi środowiska, akwakultury i zdrowia ludzkiego w celu wyjaśnienia zachowania rtęci w systemach biologicznych oraz oceny jej interakcji z selenem.
Globalne, multidyscyplinarne partnerstwo poświęcone badaniu toksyczności rtęci
Podstawą prac prowadzonych w ramach projektu były międzynarodowe wymiany badawcze, które umożliwiły dzielenie się uzupełniającymi się podejściami analitycznymi, a następnie ich dostosowanie i zastosowanie w różnych kontekstach biologicznych i środowiskowych. Partnerzy spoza Europy odegrali kluczową rolę, ponieważ umożliwić uwzględnienie kontekstów pozaeuropejskich. „Partnerzy ci sprawili, że projekt stał się bardziej realistyczny i zyskał większe znaczenie międzynarodowe, a także pozwolili nam połączyć europejską wiedzę specjalistyczną z kluczowymi globalnymi wyzwaniami”, mówi koordynator projektu Zoyne Pedrero Zayas. Brazylia pozwoliła zwrócić uwagę na Amazonię(odnośnik otworzy się w nowym oknie), jeden z regionów na świecie najbardziej dotkniętych problemem rtęci. Dzięki wkładowi Brazylii zespół miał okazję zająć się kwestią narażenia ludności i ryb amazońskich na rtęć, kładąc podwaliny pod przyszłą współpracę w tym obszarze. Partnerzy z Mauritiusa wnieśli specjalistyczną wiedzę z zakresu produkcji pasz dla ryb oraz gospodarki o obiegu zamkniętym w zakresie wykorzystania produktów ubocznych pochodzących z tuńczyka. Doświadczenie partnerów obejmowało szeroki zakres dziedzin interdyscyplinarnych: chemię analityczną, nauki o środowisku, toksykologię, żywienie ryb, akwakulturę oraz komunikację. „Pomogło nam to zbadać interakcje między rtęcią a selenem z kilku uzupełniających się punktów widzenia – od podstawowych osiągnięć analitycznych po bezpieczeństwo żywności i zastosowania w akwakulturze”, podkreśla Pedrero Zayas. Wymiana doświadczeń między partnerami przyczyniła się do zacieśnienia nowych partnerstw naukowych, z których część zaowocowała już nowymi inicjatywami badawczymi oraz zdobyciem środków od agencji krajowych.
Kształtowanie polityk bezpieczeństwa żywności
W ramach projektu MERFISH skupiono się na znaczeniu wspólnego uwzględniania rtęci i selenu podczas oceny ryzyka i korzyści odżywczych związanych ze spożywaniem ryb oraz owoców morza. Wiedza uzyskana na temat losu rtęci w rybach, organizmach ludzkich i systemach akwakultury, a także roli selenu w modulowaniu jej toksyczności, może stanowić podstawę przyszłych wytycznych dotyczących bezpieczeństwa żywności, monitoringu środowiska i regulacji w zakresie akwakultury. Dziedzictwo naukowe partnerstwa MERFISH wykracza poza formalny czas trwania projektu. Wiele publikacji przyczyniło się do rozpowszechnienia wyników projektu w takich dziedzinach jak chemia żywności(odnośnik otworzy się w nowym oknie), akwakultura(odnośnik otworzy się w nowym oknie) oraz chemia analityczna(odnośnik otworzy się w nowym oknie), co odzwierciedla szeroki zasięg oddziaływania sieci. Zespół MERFISH był również obecny na wydarzeniach takich jak Europejski Dzień Morza 2025(odnośnik otworzy się w nowym oknie), gdzie aktywnie wspierał takie inicjatywy, jak wzmacnianie pozycji młodzieży, aby mogła ona przyczyniać się do kształtowania odpornej niebieskiej gospodarki. Ostatecznie inicjatywa MERFISH okazała się czymś znacznie więcej niż tylko projektem badawczym: stał się platformą do budowania trwałej współpracy. „Projekt MERFISH wywarł istotny wpływ nie tylko dzięki swoim wynikom naukowym, ale także dzięki zdolności do stworzenia długoterminowej międzynarodowej sieci współpracy w zakresie rtęci, selenu, spożycia ryb, akwakultury i zdrowia ludzkiego”, podsumowuje Pedrero Zayas.
