Ograniczenie liczby zgonów z powodu nowotworów wśród pacjentów z chorobami psychicznymi
Osoby borykające się z problemami w zakresie zdrowia psychicznego są również narażone na większe ryzyko zachorowania na nowotwory oraz zgonu. Przyczyny tego zjawiska są różnorodne i wzajemnie powiązane – wyjaśnia Igor Grabovac(odnośnik otworzy się w nowym oknie), specjalista w dziedzinie zdrowia publicznego z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu(odnośnik otworzy się w nowym oknie). „Zazwyczaj rozpatrujemy je na trzech poziomach: indywidualnych czynników ryzyka i zachowań zdrowotnych, barier na poziomie świadczeniodawców opieki zdrowotnej oraz szerszych barier systemowych”, mówi. Są to: zwiększona ekspozycja na czynniki ryzyka dotyczące zachorowania raka, takie jak palenie tytoniu, zjawisko „diagnostic overshadowing”, oznaczające przypisywanie występujących objawów chorobowych uznawanej za chorobę podstawową niepełnosprawności intelektualnej, oraz rozdrobnione systemy opieki psychiatrycznej i somatycznej. „Te różne czynniki oddziałują na siebie wzajemnie i kumulują się, powodując nierówności nie tylko w narażeniu na czynniki ryzyka raka, ale także w dostępie do profilaktyki, wczesnego wykrywania i opieki”, wyjaśnia Grabovac. Aby zniwelować niektóre z tych nierówności, w ramach finansowanego przez UE projektu CO-CAPTAIN(odnośnik otworzy się w nowym oknie) opracowano program wsparcia pacjentów przeznaczony specjalnie dla osób borykających się z problemami zdrowia psychicznego. „Jego celem było nie tylko zapewnienie przystępnych informacji na temat profilaktyki raka, ale także wsparcie osób w dotarciu do odpowiednich usług i korzystaniu z nich oraz pomoc w podejmowaniu świadomych decyzji i działaniu zgodnie z własnymi priorytetami zdrowotnymi”, dodaje Grabovac.
Wspólne opracowywanie programu wsparcia dla pacjentów
Pierwszym krokiem było wspólne opracowanie różnych interwencji, począwszy od wywiadów jakościowych z osobami mającymi osobiste doświadczenia, opiekunami, członkami rodzin i specjalistami, aby zidentyfikować bariery i czynniki sprzyjające. Wspólnie zaprojektowane warsztaty w czterech krajach pilotażowych pomogły zdefiniować konkretne interwencje, ich zakres działania oraz sposób, w jaki powinny być najlepiej wdrażane w kontekście każdego z tych krajów. Następnie osoby pełniące rolę nawigatorów zostały przeszkolone i skierowane do placówek zajmujących się zdrowiem psychicznym w różnych krajach Europy takich jak szpitale, przychodnie ambulatoryjne i organizacje pozarządowe. Następnie uczestnicy i nawigatorzy wspólnie określili indywidualne cele dotyczące profilaktyki, a nawigator zapewniał praktyczne i motywacyjne wsparcie. „Co ważne, nie była to jednorazowa współpraca”, zauważa Grabovac. „Nawigatorzy pozostawali w stałym kontakcie z uczestnikami, pomagali im nie tracić motywacji, pomagali w dostępie do odpowiednich usług i współpracowali z nimi, aby pokonywać przeszkody w razie trudności”.
Obserwowanie pozytywnych zmian w zakresie ryzyka zachorowania na raka, stanu zdrowia i wiedzy na temat zdrowia
Badania te dostarczyły kilku kluczowych wniosków, w tym dotyczących doświadczeń wskazujące na zjawisko „diagnostic overshadowing” w europejskich placówkach opieki zdrowotnej i społecznej w czterech ośrodkach pilotażowych. „Przypomina to, że zmniejszenie nierówności w zakresie nowotworów nie polega wyłącznie na zmianie indywidualnych zachowań”, mówi Grabovac. „Trzeba zadbać także o to, aby problemy związane ze zdrowiem fizycznym oraz potrzeby profilaktyczne osób borykających się z problemami zdrowia psychicznego były traktowane z taką samą uwagą, jak w przypadku każdego innego pacjenta”. Bardzo zachęcające były także wyniki interwencji w zakresie wsparcia pacjentów. „Odnotowaliśmy pozytywne zmiany w kilku zachowaniach zdrowotnych związanych z ryzykiem zachorowania na raka, a także poprawę w zakresie samooceny stanu zdrowia i wiedzy na temat zdrowia”, dodaje Grabovac. Naukowcy dostrzegli także poprawę w zakresie objawów zaburzeń psychicznych, co sugeruje, że zaangażowanie w profilaktykę nowotworową może w szerszym zakresie przyczyniać się do zdrowia i dobrego samopoczucia pacjentów.
Wspieranie profilaktyki nowotworów i poprawy zdrowia psychicznego w całej Europie
W ramach projektu, we współpracy z interesariuszami, zidentyfikowano kluczowe luki w świadczeniu usług, a wyciągnięte wnioski przełożono na ukierunkowane zalecenia dotyczące polityki. Informacje te są już wykorzystywane w opiece zdrowotnej w Austrii, Polsce i Hiszpanii. Zespół opracował również nowe narzędzie dla decydentów i innych organizacji, które symuluje spodziewane wyniki różnych podejść w odniesieniu do różnych podgrup osób borykających się z problemami zdrowia psychicznego. „Ostatecznie chcemy przyczynić się do szerszej zmiany w postrzeganiu profilaktyki raka”, zauważa Grabovac. „Jeśli chcemy, aby przyniosła ona korzyści całej populacji, systemy opieki zdrowotnej muszą dostrzec dodatkowe bariery, z jakimi borykają się grupy o ograniczonym dostępie do usług, i zapewnić odpowiednie wsparcie w celu ich pokonania”.
